Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç

Trabzon'da Yayla Kültürü, Göç, Bulut Denizi ve Şenlikler

Trabzon'u yalnızca sahil yolundan tanıyan biri kentin yarısını görmemiş sayılır.

Radar TürkiyeRadar Türkiye19 Ekim 202612
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Trabzon'da Yayla Kültürü, Göç, Bulut Denizi ve Şenlikler

Trabzon'u yalnızca sahil yolundan tanıyan biri kentin yarısını görmemiş sayılır. Kıyıdan birkaç kilometre içeri girildiğinde yol vadilere sapar, ormanın içinden tırmanır ve sonunda ağaç sınırının üstündeki çayırlara çıkar. Buralar yaylalardır. Trabzon İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yaylacılığı doğal ve ekonomik niteliklerinin yanında sosyal bir olgu olarak da tanımlar ve yaylaya çıkma geleneğinin çok eskilere uzandığını yazar. Bu yazı Trabzon'da yayla kültürünü, yani yaz göçünü, ahşap yayla evlerini, bulut denizini ve her yaz yamaçları dolduran şenlikleri anlatıyor. Sonunda da bir yayla gezisini planlamak için birkaç pratik öneri var.

Göç, yazı yukarıda geçirmek

Yayla göçünün mantığı basittir. Kıyıya yakın köylerde yaz sıcak ve nemlidir, yukarıdaki çayırlar ise taze ot ve serin hava sunar. Müdürlüğün anlatımıyla yaz aylarında aşağı köylerin halkı yaylalara göçer. Küre Ansiklopedisi Sultan Murat Yaylası için de aynı düzeni anlatır. Yöre halkı ilkbahar sonunda yukarı çıkar, yazı orada geçirir ve hayvancılığa bağlı peynir ve tereyağı üretimi yaylada sürer.

Bu göç yalnızca hayvanların otlatılması değildir. Yayla yazın köyün kendisi olur. Müdürlüğün yazdığına göre yaylalarda yaz boyunca fırın, kahvehane, kasap ve bakkal açılır ve çevreye canlılık verir. Kuymak gibi enerjisi yüksek yemeklerin yayla sabahlarıyla birlikte anılması da bu yüzdendir.

Yayla evleri ve düzeni

Yaylaya ilk kez çıkan biri evleri gelişigüzel serpiştirilmiş sanabilir. Müdürlüğün değerlendirmesi bu izlenimin yanıltıcı olduğunu söyler. Ayrıntıya inildiğinde evlerin işlevlerini en iyi karşılayacak biçimde yerleştiği görülür. Doğayla kurdukları bu ilişki yayla evlerinin değişmeyen özelliğidir.

Evler çoğunlukla ahşaptır ve nemi seven çiçek ve bitkilerle süslüdür. Kışın kar altında kalır, yazın sis ve çise içinde dururlar. Son yıllarda bu mimarinin diliyle yeni yerleşimler de kuruldu. Hıdırnebi'de 1998'de başlayan Yayla Kent Projesi kapsamında bölge mimarisine uygun ahşap evler yapıldı. Benzer bir yayla kent Düzköy'e yakın Kayabaşı Yaylası'nda da bulunur. Müdürlüğe göre Kayabaşı 1800 metre yükseklikte, çevresi ladin ağaçlarıyla sarılı bir yayladır ve şenlikleri, bitki örtüsü ve yürüyüş parkurlarıyla bilinir.

Yaylaların yükselen ilgisi resmi kayıtlara da yansıdı. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Trabzon'da altı yaylanın Bakanlar Kurulu kararıyla turizm merkezi ilan edildiğini ve bu yaylalarda önce yol, sonra elektrik, su ve çeşme gibi temel ihtiyaçlara yatırım yapıldığını yazar. Müdürlük aynı yazıda yayla hayatına eşlik eden el sanatlarını da sayar. Kestane ve fındık dalından örülen sepetler, şal, kaytan, keşan ve peştamal bu yaşamın gündelik eşyalarıdır.

Bulut denizi

Trabzon yaylalarının en çok fotoğraflanan anı bulut denizidir. Bulutlar vadilerin içini doldurur ve yamaçlara yaslanır. Yaylada duran kişi ise bulutların üstünde kalır. Aşağıda beyaz, düz bir örtü uzanır, örtünün içinden yalnızca sırtlar ve ladin tepeleri çıkar.

Hıdırnebi Yaylası bu manzaranın en bilinen seyir yerlerinden biridir. İlçe belediyesinin açıklamasına göre yayla açık havalarda ilçeyi ve çevre köyleri bir seyir terasından izler gibi gösterir, bulutlu havalarda ise ayağınızın altına buluttan bir deniz serer. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de Hıdırnebi Tepesi'ni doğal bir manzara seyir terası olarak tanımlar.

Bulut denizini görmek için kesin bir saat verilemez. Hava gün içinde birkaç kez değişebilir, sis bir saatte gelip bir saatte dağılabilir. Sabırlı olmak, hava açılana kadar beklemek yaylada iyi bir alışkanlıktır.

Şenlikler, yaylanın büyük buluşması

Yayla kültürünün en görünür yüzü şenliklerdir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü bu geleneğin en belirgin ifadesinin yayla şenlikleri olduğunu yazar. En kalabalıkları arasında Kadırga Yaylası'ndaki otçu şenliği, Şalpazarı Geyikli'deki Sis Dağı şenlikleri, Akçaabat'taki Hıdırnebi şenliği, Maçka Lişer Yaylası'ndaki şenlik ve Vakfıkebir'deki Karadağ şenlikleri sayılır. Bu buluşmalarda binlerce kişi kadın erkek, yaşlı genç el ele horon halkaları kurar ve kemençe ya da davul zurna eşliğinde saatlerce horon oynar.

Hıdırnebi şenliğinin kökeni yayla ekonomisine bağlanır. Vikipedi'deki maddeye göre şenliğin başlangıç tarihi bilinmez, ama yayladan inen çobanların ürünlerini pazarladığı ve çevre köylülerin bu ürünleri almaya geldiği zamana denk geldiği sanılır. Kaynaklar tarihi farklı verir, şenlik temmuz ortasında kurulur ve 20 Temmuz çevresinde doruğa çıkar. İlçe belediyesinin aktardığına göre şenlik yaylanın Dernek Çimeni ya da Argolos Çimeni denilen yerinde yapılır. Burada çadırlar kurulur ve çadırlardan yöresel ürünlerin satıldığı bir pazar oluşur. Şenliğin son günü yöre halkı arasında Orak Yedisi diye anılır.

Kadırga şenliği ise bir panayıra benzer. Müdürlüğün anlatımına göre halk oyunu gösterileri, yarışmalar ve davul zurnalı eğlenceler sırasında tonlarca et, ekmek ve yayık ayranı tüketilir ve buluşma büyük bir pazarı andırır. Müdürlük yaylanın 2300 metre yükseklikte, ağaç sınırının üstünde olduğunu yazar. Her yıl temmuzun üçüncü cuma günü yapılan buluşmaya on binlerce kişi katılır. Eskala Obası'nda başlayan otçu yürüyüşü de bu buluşmaya bağlanır. Şalpazarı'nın köylerinden gelenler yol boyunca belirlenmiş molalarda kemençe eşliğinde horon oynar ve horonlarla Kadırga'ya ulaşır. Kadırga Yaylası Trabzon ile Gümüşhane sınırındadır ve kaynaklar onu farklı illere bağlar.

Sis Dağı şenlikleri de temmuzda yapılır. Müdürlüğe göre yayla 1850 metre yüksekliktedir ve şenlik temmuzun üçüncü cumartesi günü kurulur.

Yaylaların kendi anlatıları da vardır. Kadırga'nın güneyindeki küçük Çatma Obası'nda Mızraklı Su adlı bir kaynak bulunur. Müdürlüğün aktardığı efsaneye göre çok susamış bir asker mızrağını ikiye kırıp iki yana fırlatır. Parçalardan birinin saplandığı yerden su çıkar, ötekinin saplandığı yerde ise su kaybolur. Bugün çimlerin arasında kaybolan suyun çıktığı bölüm koruma altındadır.

Horon ve kemençe

Şenliklerin yüreği horondur. Vikipedi'deki maddeye göre horon Doğu Karadeniz'de oynanan geleneksel halk danslarının genel adıdır. Düğün, nişan, asker uğurlaması ve yayla şenlikleri gibi toplu eğlencelerde oynanır. Erkekler, kadınlar ya da karışık gruplar halinde, düz bir sıra ya da halka biçiminde dizilir. Hareketler hızlı ve çeviktir. Trabzon horonlarını daha doğudaki horonlardan ayıran önemli figür, öne çıkarılan omuz titretme hareketidir. Horonun bir de doruk noktası vardır. Horon başı ya da kemençeci şimula ya da alaşağı diye seslenince oyuncular omuzlarını titreterek aşağı inen hareketi yapar.

Sahildeki horonun çalgısı kemençedir. Karadeniz kemençesi üç telli, yaylı bir çalgıdır. Vikipedi'ye göre gövdesinde başta erik ağacı olmak üzere ardıç, dut ve ceviz gibi ağaçlar, ses tablasında ladin ya da köknar kullanılır. Geleneksel olarak en iyi kemençelerin erik ağacından yapıldığı kabul edilir. Tellerin de yerel adları vardır; en alttaki kapan, en üstteki zil, ortadaki sağır diye anılır.

Sultan Murat Yaylası ve tarih

Çaykara'nın güneyinde, yaklaşık 2000 metre yükseklikteki Sultan Murat Yaylası yayla kültürüne tarihin de karıştığı bir yerdir. Küre Ansiklopedisi yaylanın adının IV. Murad'ın 1635'teki İran seferi sırasında burada konaklamasından geldiğinin rivayet edildiğini yazar. Çaykara'nın tanıtımına göre yayladaki Şehitler Tepesi, Birinci Dünya Savaşı'nda burada hayatını kaybeden askerlerin anıtıdır. Siperlerin izleri hala yaylada görülebilir.

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yaylada iki buluşma anar. Haziranın ikinci yarısında savaşta ölenler için bir anma günü düzenlenir, ağustosta ise Yayla Ortası şenlikleri yapılır. Müdürlüğe göre yayla Trabzon-Çaykara-Ataköy yolunun üzerindedir ve ağaç sınırının yukarısında kalır.

Yayla gezisi için pratik notlar

Trabzon yaylalarının çoğuna motorlu araçla ulaşılır, ama yolların bir bölümü stabilize ya da topraktır. Hıdırnebi Yaylası, ilçe belediyesinin açıklamasına göre Akçaabat-Düzköy yolunun on ikinci kilometresinden ayrılan yolla kolayca ulaşılan, yolu yaz kış açık tutulan yaylalardandır. Daha yüksek yaylalarda yol koşulları değişkendir. Kış aylarında ve ilkbahar başında yolun durumunu önceden sorun.

Yaylada hava hızla değişir. Yazın bile akşamları serinler, sis bastırınca görüş çok azalabilir. Yanınıza kat kat giyecek, yağmurluk ve kaymayan ayakkabı alın. Yürüyüş yapacaksanız işaretli yollardan ayrılmayın ve sis geldiğinde beklemeyi tercih edin.

Şenliklere katılmak isterseniz tarihleri her yıl yeniden kontrol edin. Kaynaklar aynı şenlik için farklı günler verebilir ve programlar ilçe belediyeleri tarafından duyurulur. Şenlik günleri yaylalar çok kalabalık olur, bu yüzden erken yola çıkmak iyi bir fikirdir.

Son olarak yaylanın bir yaşam alanı olduğunu unutmayın. Çayırlar hayvanların otlağıdır, evler de bir ailenin yazlık yurdudur. Çöpünüzü geri götürün, otlakta hayvanları ürkütmeyin ve fotoğraf çekmeden önce izin isteyin.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz