Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye

Torosları Delen Demiryolu, Varda'dan Belemedik'e

Adana'dan kuzeye, Pozantı yönüne giden yolcu bir noktada Toroslar'ın duvar gibi yükseldiğini görür.

Radar TürkiyeRadar Türkiye19 Ekim 2026
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Torosları Delen Demiryolu, Varda'dan Belemedik'e

Adana'dan kuzeye, Pozantı yönüne giden yolcu bir noktada Toroslar'ın duvar gibi yükseldiğini görür. Bugün karayolu bu dağları kolayca aşıyor; ama yüzyılın başında aynı engeli demiryoluyla geçmek, dönemin en zorlu mühendislik işlerinden biriydi. Karaisalı ile Pozantı arasındaki vadilerde o işin izleri hala duruyor: taş ayakları yüz metreye yaklaşan bir viyadük, sarp yamaçlara açılmış tüneller ve şantiye kampından kalan bir köy. Bu yazı Varda Köprüsü'nden Belemedik'e uzanan bu hattın hikayesini ve bugün onu nasıl gezebileceğinizi anlatıyor.

Bağdat'a giden hat

Bağdat Demiryolu, Konya'dan başlayıp Anadolu'nun güneyinden geçerek Bağdat'a ve Basra'ya ulaşmayı hedefleyen büyük bir projeydi. Osmanlı Devleti ile Almanya arasındaki anlaşmalarla yürütüldü, finansmanı Alman sermayesiyle sağlandı ve inşaatın büyük kısmını Philipp Holzmann şirketi üstlendi. Hattın güzergahı Konya, Karaman ve Ereğli'den sonra Toroslar'ı aşıp Çukurova'ya iniyor, Yenice ve Adana'dan geçerek Amanos Dağları'na yöneliyordu.

Bütün güzergahın en zorlu kesimi Konya ile Adana arasındaki Toros geçişiydi. Teknik güçlükler yüzünden hat yıllarca tamamlanamadı; İngilizce Vikipedi'deki maddeye göre 1915'te hattın hala yüzlerce kilometrelik eksiği vardı. İstanbul'dan Bağdat'a kesintisiz ilk tren ancak 1940'ta yola çıkabildi.

Toroslar'daki merdiven

Vikipedi'deki hat tablosu bu kesimin nasıl bir merdiven olduğunu rakamlarla gösterir. Ulukışla yaklaşık 1200 metre, Pozantı 780 metre, Belemedik 700 metre, Hacıkırı 600 metre yükseklikte; Yenice'ye inildiğinde rakım otuz metreye düşer. Bu iniş, dar ve derin vadilerden geçen, bol tünelli bir güzergahla sağlanır. Belemedik ile Hacıkırı arasında uzunluğu 3795 ve 2102 metreyi bulan iki uzun tünel vardır. İngilizce kaynaklara göre Belemedik çevresinde on iki kilometrelik bir mesafede yirmi iki tünel art arda açılmak zorunda kalındı.

Malzemenin şantiyeye ulaştırılması bile ayrı bir işti. Çelik ve çimento gibi ana malzemeler deniz yoluyla Mersin'e getiriliyor, oradan Tarsus üzerinden şantiyeye develerle taşınıyordu. Asıl viyadük yapılmadan önce, malzemeyi vadinin öbür yakasına geçirmek için yakınına dar hatlı geçici bir köprü kuruldu. Viyadük bittikten sonra bu yardımcı köprü kullanımdan kalktı ama ayakları bugün hala görülebilir.

Belemedik, bir şantiye köyü

Pozantı'ya bağlı Belemedik, Çakıt Çayı'nın batı kıyısında, deniz seviyesinden yaklaşık 700 metre yükseklikte, dağlarla çevrili bir vadide kurulu. Yüzyılın başında Philipp Holzmann şirketinin Toros inşaatının merkezi oldu. Kaynaklar kampın kuruluş tarihini farklı verir; İngilizce Vikipedi'nin Varda maddesi 1903, Belemedik maddesi ise 1907 yılını yazar. Kampa Alman teknik kadro ve farklı ülkelerden binlerce işçi yerleşti; hastane ve okuldan sinemaya kadar bir kasabanın ihtiyaç duyduğu yapılar kuruldu. İnşaat yıllarında Belemedik'te hayatını kaybeden kırk bir Alman burada toprağa verildi.

Köyün adına dair bir anlatı da tünellerle ilgilidir. Her tünel karşı uçlardan çalışan iki ekip tarafından kazılıyor ve ekiplerin ortada buluşması bekleniyordu. Bir rivayete göre buluşma tutturulamadığında işçilerin söylediği bilemedik sözü Alman telaffuzunda Belemedik'e dönüştü; yerleşimin eski adının Karapınar olduğu da aynı kaynakta geçer. Bu bir halk anlatısıdır ve kesin bir bilgi olarak değil, hattın çevresinde yaşayan bir hikaye olarak okunmalıdır.

Hat açıldıktan sonra Belemedik bir istasyon olarak kaldı. Tarım arazisinin azlığı ve 1969'daki heyelanlar yüzünden nüfus hızla azaldı. Bugün inşaat döneminden kalan taş yapılar, Belemedik tren istasyonu ve iki yüz yılı aşkın yaşlı çınarlar alanın en çok ilgi gören parçaları. TRT Haber'in aktardığına göre tabiat parkı olarak korunan vadi, özellikle sonbaharda yaprakların sarı ve kızıla döndüğü günlerde fotoğrafçıların ve yürüyüşçülerin uğrak yeridir. Aynı habere göre Belemedik taş ve ahşaptan yapılmış yayla evleriyle de tanınır ve bozulmamış doğası nedeniyle yerli ve yabancı filmlere ve dizilere set olmuştur.

Varda Köprüsü

Hattın simgesi Karaisalı'ya bağlı Hacıkırı'nın yaklaşık bir kilometre güneybatısındaki Varda Köprüsü'dür. Yöre halkı ona Koca Köprü der, Alman Köprüsü adıyla da bilinir. Kültür Portalı ve Kültür Envanteri'ne göre yaklaşık 172 metre uzunluğunda ve 99 metre yüksekliğindedir; İngilizce kaynaklarda yükseklik 98 metre olarak geçer. Dört ana ayak üzerine kurulu kagir bir yapıdır ve toplam on bir kemerden oluşur. Ortada otuzar metrelik üç büyük kemer bulunur, iki yanda daha küçük kemerler bu açıklığı tamamlar.

Köprünün en ilginç özelliği düz olmamasıdır. Vikipedi'ye göre üzerindeki demiryolu yaklaşık 1200 metre yarıçaplı bir kurp çizer, yani köprü vadinin üstünde hafifçe kıvrılır. Köprü ayaklarının içinde bakım için merdivenler vardır. İngilizce Vikipedi'ye göre önce kagir ayaklar örüldü, kemerler ise ayakların üzerine yerleştirilen geçici bir çelik iskele üzerinde kuruldu. Tasarım ve mühendislik işini önce Alman mühendis Winkler yürüttü; onun ölümünden sonra baş mühendislik görevini Osmanlı tebaasından Rum mühendis Nicholas Mavrogordato üstlendi. Kültür Envanteri köprünün Karaisalı Köprüsü ve Gavurdere Viyadüğü adlarıyla da anıldığını not eder; ikinci ad, köprünün aştığı ve bugün Çakıt Deresi denen derenin eski adından gelir. Kültür Envanteri'ndeki bilgiye göre köprü, daha önce kullanılan ve tren geçişleri için risk oluşturan U biçimli eski güzergahın devreden çıkarılmasını sağladı.

Yapım tarihleri kaynaktan kaynağa değişir. Kültür Portalı yapımı 1907 ile 1912 arasına koyar. Kültür Envanteri inşaatın 1905'te başladığını ve 1912'de tamamlandığını yazar. İngilizce Vikipedi ise ana işlerin 1907'de bittiğini, teknik ayrıntıların 1912'de tamamlandığını ve köprü üzerindeki demiryolunun 1916'da hizmete girdiğini belirtir. Kültür Envanteri'ne göre yıllar süren çalışma sırasında yirmi bir işçi ve bir Alman mühendis hayatını kaybetti. Köprü 2012'de bir James Bond filminin açılış sahnesinde kullanılarak geniş bir kitleye tanındı.

Kapıkaya Kanyonu

Varda'yı gezen birinin yanından geçemeyeceği bir yer de Kapıkaya Kanyonu'dur. İngilizce Vikipedi'ye göre köprü kanyonun yaklaşık iki kilometre batısında kalır. Niğde Ulukışla'dan doğan Çakıt Çayı burada yaklaşık iki yüz metre yükseklikteki kaya duvarlar arasından akar. Adana İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre kanyonda 7250 metrelik bir yürüyüş güzergahı vardır ve bunun dört yüz metrelik kısmında güvenlik korkuluğu bulunur. Kanyonun kuzey ucunda Karaisalı Belediyesi'nin düzenlediği Yerköprü mesire alanı yer alır. Demiryolu ile kanyonu aynı günde görmek, hattın neden bu kadar zor kurulduğunu anlamanın en iyi yoludur.

Adana Garı'ndan başlamak

Hikayenin şehir tarafındaki halkası Adana Garı'dır. Garın ilk binası 1886'da Mersin, Tarsus ve Adana arasındaki demiryolunu işleten şirket tarafından açıldı. Bugünkü bina ise Bağdat Demiryolu şirketi tarafından yapıldı ve 27 Nisan 1912'de hizmete girdi. Meydana üç büyük sivri kemerle açılan yüksek bekleme salonu, Toros geçişinin yapıldığı yılların mimari izini taşır. Garın ilk binasını yapan şirket 1906'da Bağdat Demiryolu şirketi tarafından satın alınmıştı; yani Toroslar'a tırmanan hat ile ovadaki eski Mersin hattı aynı çatı altında birleşti. Gar 1933'te devlet demiryollarının denetimine geçti. Bugün ana bina, lojmanlar ve bakım atölyeleriyle kentin orta kesiminde geniş bir alanı kaplar. Varda'ya gitmeden önce bu binanın önünde birkaç dakika durmak, gezinin başlangıcına güzel bir çerçeve verir.

Bugün nasıl gezilir

Varda Köprüsü'ne Adana'dan karayoluyla Karaisalı üzerinden gidilir; Vikipedi'ye göre mesafe yaklaşık 64 kilometredir. Demiryoluyla ise köprü Adana İstasyonu'na 63 kilometre uzaklıktadır. Kültür Portalı ilçeye giden toplu taşıma araçlarından da söz eder, ama köprü ve kanyon arasında dolaşmak için araç büyük kolaylık sağlar. Köprünün yakınındaki Hacıkırı istasyonu yaklaşık beş yüz metre uzaklıktadır ve hat bugün de işletmededir. Tren seferleri zaman zaman değiştiği için güncel bilgiyi TCDD Taşımacılık'tan kontrol edin.

Belemedik'e Pozantı yönünden inen yolla ulaşılır; İngilizce Vikipedi köyün Pozantı'ya uzaklığını on iki, Adana'ya uzaklığını yüz yirmi iki kilometre olarak verir. Tek günde Adana'dan çıkıp önce Varda ve Kapıkaya'yı, sonra otoyolla kuzeye geçip Belemedik'i görmek mümkündür, ama dağ yollarında acele etmemek için erken yola çıkın.

Pratik öneriler

  • Köprüye vadi tabanından ve çevredeki yamaçlardan bakın; kavisi en iyi yandan görülür.
  • Demiryolu hala işletmede olduğu için raylar üzerinde yürümeyin ve köprünün üzerine çıkmayın.
  • Kanyon yürüyüşü için sağlam ayakkabı, şapka ve bol su alın; yazın öğle sıcağından kaçının.
  • Belemedik için en çok önerilen mevsim, yaprakların renk değiştirdiği sonbahardır.
  • Taş yapılar eski ve korunması gereken kalıntılardır; üzerlerine çıkmayın, iz bırakmayın.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz