Sulu Mağara ve Taşın İçindeki Maden Galerisi
Keskin'in kuzeybatısında, bir tepenin yamacında girişi küçük görünen bir mağara vardır. Sulu Mağara, mağara denince akla gelen salt doğal oluşumlardan farklıdır. Bir kısmı suyun ve kayanın işidir, bir kısmı insan elinin.
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Keskin'in kuzeybatısında, bir tepenin yamacında girişi küçük görünen bir mağara vardır. Sulu Mağara, mağara denince akla gelen salt doğal oluşumlardan farklıdır. Bir kısmı suyun ve kayanın işidir, bir kısmı insan elinin. Sulu Mağara mekan sayfamız ziyaretin pratik yanını anlatıyor. Bu yazı ise mağaranın kaya yapısına, üç katına, antik çağdaki kullanımına ve bugün nasıl okunabileceğine bakıyor.
Konum ve çevre
Kültür Portalı'nın envanter kaydına göre mağara Keskin ilçesinde, Altıntaş Mahallesi'ndeki Arzu Bayırı Mevkii'nde yer alır. Keskin yerleşmesinin kuzeybatısında, kuzey-güney yönlü bir sırtın parçası olan Karpuzbayırı Tepesi'nin güneybatıya bakan üst yamacındadır. Tepenin yüksekliği 1191 metre, mağaranın bulunduğu nokta ise 1180 metre olarak verilir. Kayıt mağarayı Keskin kent merkezinin yaklaşık 1 kilometre kuzeybatısına, Kırıkkale-Kayseri karayolunun 500 metre doğusuna yerleştirir.
Kırıkkale Valiliği de aynı konumu tekrarlar. Mağara kayıtlarda Yeraltı Şehri adıyla da geçer. Bu iki ad aynı yeri kasteder. MEB'in okul dışı öğrenme sayfası mahalle adını Gündoğdu olarak yazar. Kaynaklar arasındaki bu mahalle farkı yüzünden en güvenilir tarif, kent merkezinin yaklaşık 1 kilometre kuzeybatısıdır.
Bilimsel inceleme ve harita ihtiyacı
Kültür Portalı'ndaki kayda göre Müze Müdürlüğü uzmanlarının hazırladığı raporda, Yeraltı Şehri olarak adlandırılan alanda ön araştırmanın ötesinde daha kapsamlı bir çalışma gerektiği belirtildi. Mağara araştırmacılarının, yani speologların alanı incelemesi ve yeraltı haritasının çıkarılması istendi. Bu talep ilgili koruma genel müdürlüğü aracılığıyla MTA Genel Müdürlüğü'ne iletildi. MTA'nın 1996 incelemesi bu sürecin sonucudur. Kayıt ayrıca mağaranın turizme açılmasının Müze Müdürlüğü ya da üniversitelerin arkeoloji bölümlerinin bilimsel danışmanlığında uygun görüldüğünü yazar. Yani mağara gelişigüzel değil, bilimsel denetim fikriyle ele alınan bir koruma alanıdır.
Yarı doğal, yarı yapay bir mağara
Mağarayı anlamanın anahtarı iki kelimedir. Kültür Portalı'na göre Haziran 1996'da MTA Genel Müdürlüğü Jeoloji Etütleri Dairesi Başkanlığı alanı inceledi. Sonuçta Sulu Mağara'nın yatay gelişmiş, yarı doğal ve yarı yapay, düden konumlu fosil bir mağara olduğu ortaya çıktı. Giriş bölümü ile havuzlu salon doğal kısımdır. Küplü galeri ile alt maden galerisi ise yapaydır.
Bu tanımdaki ilk kavram fosil mağaradır. Fosil mağara, onu oluşturan suyun artık o düzeyde akmadığı mağaradır. İkinci kavram düdendir, yani suyun yer altına indiği çöküntü ya da ağızdır. Kırıkkale Turizm ve Tanıtım Portalı'na göre mermerler içinde açılan giriş bölümü ile havuzlu salon doğal kesimdir ve Pliyosen Rölyef dönemine aittir. Böylece mağaranın doğal çekirdeği, çok eski bir jeolojik dönemin ürünü olarak sunulur.
Kaya türleri ve sıcaklık
Mağaranın farklı bölümlerinde farklı kayalar görülür. Portal ve MEB sayfası bir bölümde mermer, diğer bölümlerde çamur taşı ve kum taşı bulunduğunu belirtir. Bu çeşitlilik gözle de fark edilir, çünkü kaya renkleri ve dokular salonlar arasında değişir. Mermerin içinde açılan doğal kesim ile daha yumuşak kayalarda açılan yapay galeriler arasındaki fark, mağaranın iki ayrı kökenini de anlatır.
Portal ortalama nemi yüzde 85, sıcaklığı 18 derece olarak verir. MEB sayfası da mağaranın sabit sıcaklığına ve yüksek nem oranına dikkat çeker. Bu değerler dışarıdaki mevsimden büyük ölçüde bağımsız bir iç ortam anlatır. Yine de ortamın serin ve nemli olduğunu bilmek, yanınıza ne alacağınızı belirler. Hafif bir üst giyecek ve kaymayan bir ayakkabı yeterli bir hazırlıktır.
Üç kat, üç galeri
Toplam uzunluğu 285 metre olan mağara, birbirine bağlı üç kattan oluşur. Üç galeri sırasıyla havuzlu salon, küplü galeri ve alt maden galerisi olarak adlandırılır. Portala göre en derin nokta 25 metredir. Tavan yüksekliği ise 1 ile 4 metre arasında değişir. Kültür Portalı'ndaki MTA raporu, tavanı örten kaya kalınlığının 10 ile 18 metre arasında olduğunu ekler.
Önemli bir ayrım var. 285 metrelik uzunluğun tamamı gezilmez. Hem Kırıkkale Turizm Portalı hem MEB sayfası, kayalar arasından gelen suyun biriktiği havuzlu alanı kapsayan yaklaşık 115 metrelik bölümün turizm amaçlı gezilebildiğini yazar. MEB ziyaret notları bu turistik bölümün dışına çıkılmaması gerektiğini özellikle vurgular. Yani mağaranın geri kalanı yalnızca haritada vardır.
Madencilik izleri
Galeri kelimesi yer altı madenciliğinden gelir. Mağaranın yapay bölümleri, kaynaklara göre antik dönemde maden galerisi olarak kullanıldı. Kırıkkale Turizm Portalı, doğal kesimdeki doğu yönünde yer alan küplü galeride ve güneydoğudaki alt galeride yakın zamana kadar maden çıkarıldığını yazar. Mağaranın büyük bölümünün maden ocağı olarak açıldığı, üç katlı yapay galerilerin de maden alımının sonucu oluştuğu anlatılır.
Bu temkin, ziyaretçi için de yararlı bir bakış açısıdır. Duvarlardaki ve tavandaki biçimlere bakarken yüzeyin insan eliyle açıldığını fark etmek, bu yerin bir doğa harikası olduğu kadar bir iş yeri de olduğunu düşündürür. Doğal salonlardaki pürüzlü, akışkan biçimlerle yapay galerilerdeki daha düzenli yüzeyleri karşılaştırın.
Antik su havuzları
Portala göre yağışlı dönemlerde akan yağmur sularını toplamak için antik çağda derinliği 2 metreyi bulan havuzlar yapılmıştır. Bu bilgi mağaranın adının nereden geldiğini de açıklayan bir ipucu sunar. Havuzlu salon, mağaranın hem doğal hem de insan müdahaleli su yönetimini gösterdiği bölümdür. Havuzlara su girmeyin ve dokunmayın. MEB ziyaret notları da suya girilmemesini ister.
Havuzlu salon için başka bir bilgi daha vardır. Hem Kırıkkale Turizm Portalı hem MEB sayfası, bu salonun Erken Hristiyanlık döneminde geçici sığınak ve yerleşim alanı olarak kullanıldığının düşünüldüğünü yazar. Bu, mağaranın tarihsel kullanımına dair bir değerlendirmedir ve kesin bir kanıt olarak sunulmaz.
Koruma ve ziyarete açılış
Kültür Portalı'ndaki kayıt, mağaranın 5 Şubat 1996 tarihli kararla tescil edildiğini gösterir. Aynı kayıt MTA tarafından mimari ve elektrifikasyon uygulama projesi hazırlandığını da anlatır. Portaldaki envanter metni 2013 tarihlidir ve turizme açılmasının öngörüldüğünü söyler. Kırıkkale Turizm Portalı ise mağaranın Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 2019 yılında ziyarete açıldığını ve Anadolu Medeniyetleri Müzesi'ne bağlı ören yeri statüsünde hizmet verdiğini belirtir. Güncel durum için portal ve MEB sayfası esas alınmalıdır.
Yalnız Kırıkkale Turizm Portalı'nda sağlıkla ilgili bir üniversite araştırmasından söz edilir. Bu yer bir jeoloji ve tarih durağı olarak ele alınmalıdır.
Ziyaret için pratik notlar
Gün ve saat bilgisi değişebilir. Ziyaretten önce MEB okul dışı öğrenme sayfasındaki bilgileri ve Kırıkkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nü kontrol edin. MEB'in ziyaret notları, zeminin kaygan olabileceğini, merdiven, dar geçit ve alçak tavan bulunduğunu söyler. Bu nedenle kaymaz tabanlı kapalı ayakkabı giyin. Alçak tavanlara dikkat edin ve mümkünse koruyucu başlık kullanın.
Mağara içinde doğal oluşumlara dokunmayın, suya girmeyin, sessiz olun ve çevreye zarar vermeyin. Fotoğraf çekecekseniz nemin lensi buğulandırabileceğini unutmayın. Küçük gruplar halinde gezmek hem güvenlik hem görünürlük için daha iyidir. Keskin merkezine yakın olduğu için Çeşnigir Köprüsü ve Kırıkkale Nur Camii ile birlikte aynı rotada planlanabilir.
Sulu Mağara kısaca, suyun açtığı bir mağaranın insan elinde bir maden ocağına dönüşmesinin hikayesidir. Doğal salonu, galerileri ve antik havuzlarıyla kısa ama bilgi dolu bir yer altı yürüyüşü sunar.
Kaynaklar
- Kültür Portalı, Sulu Mağara, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kirikkale/kulturenvanteri/sulu-magara694295
- Milli Eğitim Bakanlığı, Okul Dışı Öğrenme Ortamları, Sulu Mağara, https://okuldisiogrenme.eba.gov.tr/place-detail/sulu-magara-1797
- Kırıkkale Turizm ve Tanıtım Portalı, Sulu Mağara, https://www.kirikkale.com.tr/mekan/sulu-magara
- Kırıkkale Valiliği, Yer Altı Şehri ve Tabiat Parkı, https://www.kirikkale.gov.tr/yer-alti-sehri-tabiat-parki
Yorumlar
İlk yorumu sen yaz
