Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye

Sinop Sofrası ve Coğrafi İşaretli Lezzetler

Sinop'un sofrası iki yöne bakar. Bir yanda deniz vardır, torik, palamut ve hamsiyle. Öbür yanda dağ köyleri, kestane ormanları, Gökırmak vadisinin bahçeleri ve meraları durur.

Radar TürkiyeRadar Türkiye4 Kasım 2026
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Sinop Sofrası ve Coğrafi İşaretli Lezzetler

Sinop'un sofrası iki yöne bakar. Bir yanda deniz vardır, torik, palamut ve hamsiyle. Öbür yanda dağ köyleri, kestane ormanları, Gökırmak vadisinin bahçeleri ve meraları durur. İlin mutfağı bu ikisinin buluştuğu yerde kurulmuştur. Bugün bu mutfağın bir bölümü resmi kayıt altındadır: Türk Patent ve Marka Kurumu'nun coğrafi işaret veri tabanında Sinop adına tescilli yemekler, bir tatlı, bir domates, bir bal ve bir balık ürünü bulunur. Bu yazı o tescil belgelerini ve Sinop İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün yöre mutfağı anlatımını rehber alarak Sinop sofrasını tanıtıyor ve gezerken neyi nerede arayacağınızı anlatıyor.

Coğrafi işaret ne demek

Türk Patent ve Marka Kurumu coğrafi işareti, ürünün kaynağını, karakteristik özelliklerini ve bu özelliklerle coğrafi alan arasındaki bağı gösteren ve garanti eden bir kalite işareti olarak tanımlar. Tescil iki türde yapılır. Menşe adında ürünün bütün ya da esas nitelikleri o coğrafi alanın doğal ve beşeri unsurlarından gelir ve üretimin tüm aşamaları o sınır içinde gerçekleşir. Mahreç işaretinde ise üretim, işleme ya da diğer işlemlerden en az biri belirlenen alanda yapılır. Sinop'un yemek tescillerinin çoğu mahreç işaretidir, domates ve bal ise menşe adı olarak kayıtlıdır.

Kurumun veri tabanında Sinop iline kayıtlı ürünler arasında gıda dışında Ayancık keten bezi, Boyabat çemberi ve Sinop kotrası gibi dokuma ve el sanatları da vardır. Bu yazı yalnızca sofraya giren ürünlere odaklanıyor.

Sinop mantısı, yarısı cevizli yarısı yoğurtlu

Sinop sofrasının en tanınan adı mantıdır. Tescil belgesine göre Sinop Mantısı'nın coğrafi işareti 20.12.2021'de mahreç işareti olarak tescil edildi ve tescil ettiren Sinop Esnaf ve Sanatkarlar Odası'dır. Belge mantıyı şöyle tarif eder: 1 ile 2 milimetre kalınlığında açılan hamurun içine yağsız ve sinirsiz dana kıyma konur, hamur kulak şeklinde bükülür ve haşlanır. Hamurlar bu büküm yüzünden yörede kulak hamuru diye de anılır.

Sinop mantısını öbür mantılardan ayıran şey sunumudur. Haşlanan mantı tabağa konur, üzerine eritilmiş tereyağı gezdirilir, tabağın yarısına sarımsaklı yoğurt, diğer yarısına ince dövülmüş ceviz içi dökülür. Belgeye göre bu sunum biçimi, hamurun ince açılması ve büküm şekliyle birlikte ustalık isteyen ve coğrafi sınıra özgü bir üretim yöntemidir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de mantının cevizli ve yoğurtlu olmak üzere iki biçimde sunulabilmesinin onu özel kıldığını yazar. Masaya geldiğinde iki yarıyı ayrı ayrı tadın, sonra karıştırarak deneyin.

Sinop nokulu, gemicilerin azığı

Nokul, Sinop'un çay saatinin ve kahvaltısının hamur işidir. Tescil belgesine göre Sinop Nokulu 15.12.2017'de mahreç işareti olarak tescil edildi, tescil ettiren Sinop Ticaret ve Sanayi Odası'dır. Belge nokulu yaklaşık 200 yıldır Sinop ve ilçelerinde pişirilen, kıymalı ile üzümlü cevizli olmak üzere iki çeşidi bulunan ve el açması yufkası 1,5 ile 2 milimetre kalınlığında olan bir börek çeşidi olarak tanımlar. Yufkanın bu kalınlığı onu daha ince yufkalı börek türlerinden ayırır.

Belgede aktarılan bir bilgi nokulun Sinop'un denizcilik geçmişiyle bağını gösterir. Kaynaklara göre eskiden Sinop tersanesine yanaşan gemilerdeki çalışanlar yanlarına kumanya olarak nokul alırdı. Çabuk yapılması ve bayatlamadan uzun süre dayanması onu gemicilerin tercih ettiği bir yiyecek yapmıştı. Nokul eskiden daha çok bayram sofralarına özgüydü, bugün ise belgeye göre yöredeki pek çok fırın ve pastanede her gün hazırlanıyor. Mayalı hamur açılır, yağlanır, iç malzemesi serpilir, rulo yapılır ve kendi ekseni etrafında çevrilerek dairesel biçimde tepsiye yerleştirilir. Üzerine yumurta sarısı sürülüp fırında kızartılır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, nokula şehir merkezindeki pastane ve börekçilerde rastlanabileceğini yazar.

Sinop lakerdası, tuzda pişen balık

Denizin ürünlerinden biri de resmi kayıt altındadır. Sinop Lakerdası 05.05.2023'te mahreç işareti olarak tescil edildi, tescil ettiren yine Sinop Ticaret ve Sanayi Odası'dır. Belgeye göre lakerda, Sinop açıklarında avlanan torik ya da palamut balıklarının temizlenip 6 ile 8 santimetre kalınlığında dilimlenmesi ve kuru tuzlanmasıyla yapılan salamura balıktır. Dilimler bir kat tuz bir kat balık olacak biçimde kaba dizilir, arasına isteğe bağlı olarak defne yaprağı konur ve üzerine ağırlık yerleştirilir. Olgunlaşma buzdolabında üç ile dört hafta sürer. Belge, halk arasında bu sürece tuzda pişme dendiğini aktarır.

Lakerda genellikle meze olarak yenir. Tescil belgesi, üzerine zeytinyağı ve limon suyu dökülerek tüketilebildiğini yazar. Tuzlama kabında satılan lakerdanın, yemeden önce suda bekletilerek tuzunun bir kısmının giderildiğini de not eder. Belgeye göre lakerda buzdolabında altı ay saklanabilir. Eve götürecekseniz serin tutun ve yemeden önce belgede anlatıldığı gibi tuzunu suda bir miktar alın.

Boyabat'tan iki tat, sırık kebabı ve ezme

Kıyıdan Gökırmak vadisine inince sofra değişir. Boyabat Sırık Kebabı 28.09.2020'de mahreç işareti olarak tescil edildi ve tescil ettiren Boyabat Ticaret ve Sanayi Odası'dır. Belgeye göre bu kebap yörede uzun yıllardır, çoğunlukla çobanlar tarafından yapılır ve eşkıya kebabı diye de bilinir. En az altı aylık Karayaka ırkı kuzu, yaklaşık 2,5 metrelik bir sırığa geçirilir ve çıralı çam odunuyla yakılan ocakta ateşin içinde ya da üstünde değil, karşısında pişirilir. Orta boy bir kuzu için çevirme süresi dört saattir. Belge kebabın sıcak yenebildiğini ama geleneksel olarak soğuk da tüketildiğini yazar.

Boyabat'ın tatlısı da artık tescillidir. Boyabat Ezmesi 19.06.2026'da mahreç işareti olarak tescil edildi, tescil ettiren Boyabat Kaymakamlığı'dır. Belgeye göre ezme fındık, ceviz, şeker ve sudan yapılan yoğun kıvamlı bir tatlıdır ve yörede Boyabat atomu diye de bilinir. Kavrulan fındık, yağı açığa çıkana kadar taş dibeklerde dövülür, şeker şurubuyla yoğrulur, elle yuvarlanır ve altına ve üstüne birer yarım ceviz konur. Belge, ezmenin buzdolabında değil serin ve kuru bir yerde saklanmasını önerir, çünkü fındık yağı donar.

Boyabat Gazidere domatesi ve Sinop kestane balı

İki tescil, Sinop'un menşe adı taşıyan ürünleridir. Boyabat Gazidere Domatesi 12.04.2019'da tescil edildi ve tescil ettiren Boyabat İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü'dür. Belgeye göre bu domates Boyabat'ın Gazideresi ve Gazideretabaklı köylerinde aynı tohumla 150 yılı aşkın süredir yetiştiriliyor ve halk arasında çirkin domates diye anılıyor. Meyveler 600 ile 800 gram arasında, ince kabuklu ve çok dilimlidir. Elle ikiye üçe bölündüğünde ortasında yörede cücük denen çekirdeksiz, etli, konik bir parça çıkar. Belgeye göre hasat sonrası ömrü kısadır ve uzun mesafeli taşımaya uygun değildir, bu yüzden onu en iyi mevsiminde, yetiştiği yerde bulursunuz.

Sinop Kestane Balı 13.01.2021'de menşe adı olarak tescil edildi ve tescil ettiren Sinop Üniversitesi'dir. Coğrafi sınır Erfelek, Ayancık ve Türkeli ilçelerinin belgede sayılan köyleridir. Belgeye göre bal, geçmişi 14. yüzyıla uzanan ve doğal, aşılanmamış ağaçlardan oluşan kestane ormanlarının bulunduğu bu alandan elde edilir ve yılın tamamını bu alanda geçiren göçer olmayan arıcılarca üretilir. Rengi açık kırmızı kahverengiden koyu kırmızı kahverengiye kadar değişir, tadı keskin ve acıdır, kokusu odunsu ve bitkiseldir. Belgeye göre karanlık ve loş bir yerde saklanan balın kristalleşmesi iki yıldan uzun sürebilir.

Tescil dışındaki sofra

Sinop mutfağı tescilli ürünlerden ibaret değildir. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün Sinop'ta ne yenir başlıklı sayfası birkaç ev yemeğini daha anlatır. Katlama, un, tuz ve sudan yapılan hamurun yağlanıp bohça gibi katlanması ve sacda pişirilmesiyle hazırlanır. Islama, kare kesilmiş ıslamalık yufkanın üzerine ceviz, eritilmiş tereyağı ve haşlanmış tavuk konup tavuk suyu dökülerek yapılır. Mısır çorbası mısır yarması, barbunya ve soğanla uzun süre kaynatılır. İçli tava ise kılçıkları ayıklanan hamsinin tepsiye dizilip araya pilav konmasıyla kurulan, üzeri yine hamsiyle kapatılıp fırında pişirilen bir yemektir.

Gezerken nasıl tadılır

Sinop sofrasını tanımanın en iyi yolu, onu yerinde ve mevsiminde tatmaktır. Şehir merkezinde mantı ve nokul her mevsim bulunur. Lakerdayı balık mevsiminde, Gazidere domatesini mevsiminde Boyabat'ta, sırık kebabını da Boyabat'a yolunuz düştüğünde arayın. Bir ürünün gerçekten tescilli ürün olup olmadığını anlamak için ambalajda ya da işletmede coğrafi işaret amblemine ve ürünün tescilli adına bakın, çünkü tescil belgeleri bu amblemin nasıl kullanılacağını açıkça düzenler. Bal, ezme ya da lakerda gibi eve götürülecek ürünlerde tescil belgelerindeki saklama koşullarına uyun.

Bu sofra, Sinop'un iki yüzünü bir araya getirir. Kalenin ve limanın şehri denizden lakerdayı, tersaneden nokulu ve çarşıdan mantıyı sunar. İç kesimdeki Boyabat ve kestane ormanlarıyla kaplı köyler ise kebabı, ezmeyi, domatesi ve balı. Yarımadanın surlarını ve koylarını gezdikten sonra bu sofraya oturmak, ili bir de damakta tanımak demektir.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz