Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç

Nikomedia, İzmit'in Altındaki Roma Başkenti ve Müzedeki İzleri

İzmit'te tren garının yanından geçen yolcuların çoğu bir sanayi kenti gördüğünü düşünür. Oysa aynı kentin altında, Roma İmparatorluğu'nun doğu başkenti olmuş bir şehir yatar.

Radar TürkiyeRadar Türkiye6 Kasım 20266
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Nikomedia, İzmit'in Altındaki Roma Başkenti ve Müzedeki İzleri

İzmit'te tren garının yanından geçen yolcuların çoğu bir sanayi kenti gördüğünü düşünür. Oysa aynı kentin altında, Roma İmparatorluğu'nun doğu başkenti olmuş bir şehir yatar. Bu yazı o şehri, yani Nikomedia'yı, bugün gidip görebileceğiniz bir yerden, Kocaeli Arkeoloji Müzesi'nden anlatıyor. Kazı alanı yerine müzeyi seçmemizin nedeni basit: resmi kaynaklar müzenin ziyarete açık olduğunu belgeliyor, Çukurbağ kazı alanı için ise böyle bir doğrulama yok. Bu yüzden Çukurbağ'ı yalnızca bilimsel yayın ve müze çalışmaları üzerinden ele alacağız.

Astakos'tan Nikomedia'ya, kentin kuruluşu

Kentin hikayesi, İzmit Körfezi'nin güneydoğusundaki Başiskele çevresinde başlar. TDV İslam Ansiklopedisi'ne göre Megaralılar burada MÖ 712 dolayında Astakos şehrini kurdu. Kocaeli Valiliği'nin müze anlatımı da aynı göçü, yaklaşık 2700 yıl önce Megara'dan yola çıkanların öyküsü olarak sunar. Astakos, Bitinyalıların saldırısı sırasında harap oldu. Bunun ardından Bitinya Kralı I. Nikomedes, bugünkü şehrin doğu kesiminde Nikomedya adıyla yeni bir kent kurdu ve kent krallığın başşehri oldu. Bu yüzden MÖ 3. yüzyılın ortası demek en güvenli ifadedir. Kent sonraki yıllarda batıya doğru gelişti ve surlarla çevrildi. Bitinya Krallığı MÖ 75'te Roma'ya bağlanınca Nikomedia bu eyaletin merkezi oldu. Adın bugünkü İzmit'e uzanan yolculuğu da başlı başına ilginçtir. Strabon kenti Nikomedeia diye anar, Türkçe kaynaklarda İznikmid biçimi yaygındır, 19. yüzyılın ortalarına doğru İzmid, 20. yüzyılın başlarında ise bugünkü İzmit yazımı yerleşir. Yani şehrin adında kurucu kralın adı hala yaşıyor.

Roma'nın doğu başkenti olduğu yıllar

Nikomedia'nın en parlak dönemi, 3. yüzyılın sonunda İmparator Diocletianus'un kenti Roma İmparatorluğu'nun doğu topraklarına başşehir yapmasıyla başladı. TDV maddesine göre Diocletianus burada hipodrom, saray, tapınak, hamam ve resmi binalar yaptırdı, kentin alt yapısını düzenletti. Aynı kaynak, bu dönemde Nikomedia'nın Roma, Antakya ve İskenderiye'den sonra imparatorluğun dördüncü büyük şehri olduğunu, önemli yolların burada bağlandığını yazar. Valilik sayfası da kentten Roma'ya başkentlik yapmış dünyanın dördüncü büyük kenti diye söz eder. Roma imparatorları burada kendi adlarına sikke bastırdı; bu ayrıntı müzenin sikke bölümünü anlamlı kılan şeydir. Bitinya valisi Plinius'un 111'de Sapanca Gölü ile İzmit arasında bir kanal açmayı düşündüğü, ama gerçekleştiremediği de TDV'de yazılıdır. İstanbul'un başkent olduğu 330'dan sonra da Nikomedia önemini bir süre korudu. Valilik anlatımı, Konstantin'in yaşamını şekillendiren kentin Nikomedia olduğunu vurgular. Şehir 358'deki büyük deprem ve 378'deki Got saldırısında ağır hasar gördü, Iustinianos döneminde yeniden imar edildi, ama depremler yüzünden giderek bir kasaba haline geldi. Kent 1337'de Osmanlı yönetimine geçti.

Deprem sonrası ortaya çıkan Çukurbağ

Bu başkentlik döneminin en somut izi, kentin Çukurbağ Mahallesi'nde ortaya çıktı. Bursa Uludağ Üniversitesi'nin yayımladığı Journal of Mosaic Research dergisindeki bir makalenin özetine göre, 1999 depremi sonrasında burada İmparator Diocletianus'a ait imparatorluk yapısı bulundu. Kocaeli Arkeoloji Müzesi 2001 ile 2016 arasında burada kurtarma kazıları yürüttü. İmparatorluk kompleksine ait olduğu düşünülen çok sayıda renkli rölyef ve mimari öge ele geçti. Farklı boyutlarda, renkli mermer parçalardan oluşan geometrik desenli bir opus sectile taban döşemesi de açığa çıkarıldı. Makale, bu döşemenin büyük ölçüde hasar gördüğünü söyler. 2022'de yerinde koruma ve onarım projesi başlatıldı. Çalışmada harç örneği üzerinde tuz testleri ve mikroskop analizleri yapıldı, alandaki otsu ve odunsu bitkiler temizlendi, yerinden ayrışmış mermer parçalar özgün yerlerine oturtuldu. İşlemler bitince döşemenin üzeri jeotekstil ve kumla kapatıldı. Bu bilgi bir okur için önemli bir uyarıdır: alan bir arkeolojik sit alanıdır, resmi kaynaklar ziyarete açık olduğunu doğrulamamaktadır ve korunması için örtülü tutulmaktadır. Dolayısıyla Çukurbağ'a gidip gezmek bir plan değildir; onun yerine müzeye gitmek mantıklıdır.

Müzenin kendisi, Eski Gar Alanı

Kocaeli Arkeoloji Müzesi, İzmit'in tarihi tren garı kompleksinin içinde, Kozluk Mahallesi'ndeki Eski Gar Alanı'nda yer alır. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kocaeli Müzesi Müdürlüğü'nün anlatımına göre kentin ilk müzesi 1967'de Av Köşkü'nde açılmış, 1987'de Saatçi Ali Efendi Konağı Etnografya Müzesi hizmete girmişti. 2006'da müze için yeni bir alan belirlendi ve uzun süredir kullanılmayan Eski Gar Alanı'nda onarım başladı. Alan, 1873'te demiryolunun yapımından sonra Alman mimar Otto Ritter tarafından yapıldığı düşünülen gar binasından ve sonradan eklenen yapılardan oluşur. Toplam 19 dönümlük alanın 11 dönümlük bölümü müzeye ayrıldı. Alandaki iki tekel binası birleştirilerek teşhir salonları ve yaklaşık 130 kişilik bir konferans salonu oluşturuldu; tamir atölyesi, su deposu ve lojman gibi eski işlev yapıları da müze alanında durur. Müze 20 Haziran 2007'de ziyarete açıldı. Milli Eğitim Bakanlığı'nın sayfası açılışı 2007'nin başı olarak anar; ben Bakanlığın müdürlük sayfasındaki tam tarihi esas alıyorum. Valilik sayfasına göre etnografya eserleri 2022'de Atatürk, Redif ve Etnografya Müzesi'ne taşındı ve yapı arkeoloji müzesi adını aldı. Yani bugün gördüğünüz yer, bir tren istasyonunun müzeye dönüşmüş halidir.

Salonlarda ne görülür

Girişte sizi sikke bölümü karşılar. Bakanlık anlatımına göre bu bölümde Arkaik'ten Osmanlı'ya neredeyse bütün çağları kapsayan geniş bir koleksiyon vardır ve Nikomedia'ya ait sikkeler özellikle etkileyici örnekler arasındadır. Sikkelere bakarken yukarıda söylediğimiz noktayı hatırlayın: Roma imparatorları kentte kendi adlarına para bastırmıştı. Sergi alanı iki sikke vitrini ve on sekiz arkeolojik eser vitrininden oluşur. Salonların büyük bölümü Paleolitik Dönem'den Osmanlı'ya uzanan kronolojik bir akışla kurulmuştur. Bu akışta yaklaşık 30 bin yıl önce Kefken'de yaşayan taş çağı insanlarından Astakos'u kuranlara, oradan Roma'ya başkentlik yapmış kente ve Nikomedia'nın İznikmid, İzmit ve Kocaeli adlarını aldığı sonraki yüzyıllara geçilir. Valilik sayfası ayrıca Klasik ve Helenistik eserleri, Roma dönemine tarihlenen komutan, sporcu ve onurlandırılmış kişilere ait mermer büstleri, Orta Çağ ve Bizans buluntularını sayar. Müzenin girişinin solunda bölgenin sualtı kültürel mirasını anlatan amphoralar ve deniz ticaretine dair bilgiler yer alır; 2020'de Kerpe kıyılarındaki sualtı araştırmalarında bulunan eserler de burada sergilenir. Valilik girişte bir Herakles heykelinin ziyaretçiyi karşıladığını da yazar. Sergiyi tek seferde okumak yerine, çağları tek tek hatırlamak için salondan salona yavaş geçmek daha verimli olur.

Bahçe teşhiri

Müzenin bahçesi, belki de Nikomedia'yı en doğrudan hissettiğiniz yerdir. Bakanlık ve Valilik anlatımları, açık alanda Kocaeli'nde bulunan lahitlerin, mezar stellerinin, heykellerin, pithosların ve Nikomedia'nın başkentlik dönemine işaret eden yapılardan kalan taş eserlerin sergilendiğini söyler. Valilik'e göre bahçe, güvenlik kontrol noktası girişinden itibaren adacıklara bölünerek düzenlenmiştir; bu sayede gezerken kavramsal bir bütünlük oluşur. Eserlerin büyük çoğunluğu il sınırları içindeki sondaj, kazı ve hafriyat çalışmalarında bulunmuştur, bir kısmı da müsadere yoluyla müzeye kazandırılmıştır. Çoğu MS 1 ile 3. yüzyıllar arasına tarihlenir; geç Roma ve Bizans dönemine ait eserler de az sayıda geç Helenistik parçalar da vardır. Sayıca en yoğun gruplar lahit tekneleri ve kapakları ile genellikle MS 2 ve 3. yüzyıllara tarihlenen mil taşlarıdır. Ardından mermer sunaklar ve yazıtlar gelir. Heykeller arasında Sonsuzluk Geniusu ve Kandıra Kumköy'de bulunan Mevsim Heykelleri öne çıkar. Ayrıca Helenistik dönemden Bizans'a uzanan sütun başlıkları, gövdeleri ve altlıkları ile Osmanlı dönemine ait çeşme aynaları ve toplar da bahçededir. Fotoğraf çekecekseniz taş yüzeylerin dokusunu en iyi yanal ışık öne çıkarır.

Ziyaret planı ve çevre

Müzeye ulaşmak için İzmit garı çevresi en doğru referanstır. Müze, tarihi gar kompleksinin içindedir; toplu taşımayla gelecekler için en güncel bilgiyi Kocaeli Büyükşehir Belediyesi'nin ulaşım sayfasından kontrol etmelerini öneririm. Milli Eğitim Bakanlığı'nın sayfası müzenin pazartesi günleri kapalı olduğunu, rehberlik hizmeti ve engelsiz erişim bulunduğunu, alanda otopark ve tuvalet olduğunu, içeriye yiyecek ve içecek getirilemeyeceğini yazar. Grup ziyaretleri için önceden randevu gerekir. Bir gününüz varsa aynı müdürlüğe bağlı iki müze daha var. Atatürk ve Redif Müzesi, 19. yüzyılda Redif Teşkilatı için yaptırılan bir yapıdadır; Bakanlık anlatımına göre kitabesinde 1889-1890 tarihi okunur, 1999 depremine kadar askeri mahkeme binası olarak kullanılmış, 2011'de restorasyonu bitmiş ve 2012'de müze olarak açılmıştır. Av Köşkü Saray Müzesi ise Sultan Abdülaziz döneminde yapılan saraydır. Üç durağı farklı günlere yaymak, her birine zaman ayırmanızı sağlar.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz