Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç

Midas Şehri Yazılıkaya, Frig Kaya Vadisinde Bir Gün

Han ilçesinin yaylasında bir kaya kenti Midas Şehri, Eskişehir'in güneyinde, Han ilçesine bağlı Yazılıkaya köyünün hemen batısında yer alır.

Radar TürkiyeRadar Türkiye6 Kasım 20267
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Midas Şehri Yazılıkaya, Frig Kaya Vadisinde Bir Gün

Han ilçesinin yaylasında bir kaya kenti

Midas Şehri, Eskişehir'in güneyinde, Han ilçesine bağlı Yazılıkaya köyünün hemen batısında yer alır. Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, alana Eskişehir'den 75 kilometre, Çifteler'den 39 kilometre, Seyitgazi'den 30 kilometre asfalt yolla ulaşıldığını yazar. Milli Eğitim Bakanlığı'nın okul dışı öğrenme sayfası ise Eskişehir'e uzaklığı 80 kilometre olarak verir. Bu yüzden yolu yaklaşık 75-80 kilometre diye düşünmek en doğrusudur. İl müdürlüğünün sayfasına göre ören yeri 1315 metre yükseklikte, dikdörtgen biçimli bir Frigya yaylasının üzerindedir. Bu rakım, yazın ovadan daha ferah, kışın ise belirgin biçimde daha soğuk bir hava demektir. Resmi sayfalarda düzenli bir toplu taşıma hattından söz edilmiyor; bu yüzden özel araç ya da organize bir tur planlamak gerekir. Yola çıkmadan önce hava durumuna bakın, çünkü alan tümüyle açık havadadır. Bahar ve sonbahar, yürüyüş için en rahat mevsimlerdir. Bu yazı yalnızca Eskişehir il sınırları içindeki Yazılıkaya alanını anlatır; Dağlık Frigya adıyla anılan geniş coğrafya birden fazla ile yayılır ve burada ana konu değildir.

Tüf kayanın üzerindeki plato

Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın müze sayfasına göre Midas Şehri, Yazılıkaya Vadisi'nin güney ucunda, tüf kayalardan oluşmuş bir platonun üzerinde kurulmuştur. Platonun uzunluğu 650, genişliği 320 metredir; vadi tabanından yüksekliği 60-70 metre kadardır. Bu ölçüler, alanın neden bir kaya kenti olarak anıldığını anlatır: yerleşme, çevresindeki sarp kayaların oluşturduğu doğal bir surun içinde kalır. Frig döneminde şehrin surla çevrili olduğu düşünülür, ama bugün sur bedenine ait yerinde korunmuş tek bir taş bile yoktur. Savunmanın izi, kayaların belirli noktalarında basamak biçiminde kesilmiş temel yuvalarıdır; bu yuvalar kimi yerde birden fazla tahkimat bulunduğunu düşündürür. Şehrin ana girişi doğudadır. Kazı sonuçlarına göre kentin çevresindeki ilk yerleşme MÖ 3. bin yıla kadar uzanır; en erken Frig yerleşmesi ise MÖ 8. yüzyılın son çeyreğinde başlamıştır. Frig Krallığı siyasi olarak yıkıldıktan sonra da kent terk edilmemiş, Pers, Hellenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde kaya yapıları bazı ekleme ve değişikliklerle kullanılmayı sürdürmüştür. Vadiye batıdan ve kuzeyden giren yolları ise daha yüksekte duran Akpara, Pişmiş, Gökgöz ve Kocabaş kaleleri gözetlemiştir.

Midas Anıtı'nın cephesi

Alanın en tanınan yapısı, köyün hemen yanındaki Midas Anıtı'dır. MEB sayfası anıtın yüksekliğini 17 metre olarak verir. Yapım tarihi konusunda kaynaklar tam örtüşmez: il müdürlüğü MÖ 550 civarını, MEB MÖ 600'leri anar. Bu yüzden anıt için kaynaklara göre MÖ 6. yüzyıl demek en güvenli ifadedir. Anıt, kayanın yüzeyinde bir yapı cephesi gibi işlenmiştir ve cephesi doğuya bakar. Bu yönelim sabah saatlerinde işe yarar: erken gelirseniz güneş yüzeye yandan vurur, oyma çizgiler ve bezemeler daha okunaklı görünür. Müze sayfası üçgen alınlıklı, beşik çatılı cephelerin Frig konutlarının kayaya oyulmuş ön yüzünü temsil ettiğini yazar. Alınlık ve cephe, geometrik ve bitkisel motiflerle bezenmiştir. Aynı sayfa bu bezemelerin Frig ahşap işçiliğindeki süslemelerle büyük benzerlik taşıdığını belirtir. Yani karşınızdaki yapı, taşa çevrilmiş bir ahşap ev cephesi fikridir. Resmi kaynaklar anıtı bir mezar olarak değil, Frig kaya anıtları geleneği içinde bir kült anıtı olarak değerlendirir. Fotoğraf için kayadan biraz uzaklaşıp köy yolunun kenarından bakmak, cepheyi bütün ölçüsüyle görmenizi sağlar.

Yazıtlar ve araştırma tarihi

Anıtın en dikkat çekici yanlarından biri üzerindeki üç yazıttır. İl müdürlüğüne göre bu yazıtlar henüz çözülememiştir ve ilk kez 1839'da Charles Texier tarafından yayımlanmıştır. Birinci yazıt, alınlığın üzerindeki kaya çıkıntısında yer alır; 11 metre uzunluğundadır ve harfleri 45 santimetre büyüklüğündedir. İkinci yazıt, anıtın iki ucundaki dikdörtgen girintilerin duvarlarına 45 santimetrelik harflerle işlenmiştir. Üçüncü yazıt kuzeydeki dikdörtgen dikmenin üzerinde, yukarıdan aşağı ve 25 santimetrelik harflerle yazılmıştır. Alanın adı da bu yazılardan gelir: üzerinde Frig yazıları bulunduğu için Yazılıkaya, yazılarda Midas adı geçtiği için Midas Anıtı denmiştir. Araştırma tarihi 1800'de William Martin Leake ve arkadaşlarının anıtı bulmasıyla başlar. 1826'da Laborde'lar Bitmemiş Anıt'ı, 1834'te Texier Küçük Yazılıkaya'yı saptar. William Ramsay 1881'de bölgeye gelir, 1881-1884 ve 1907'de çalışır ve alana Midas Kenti adını veren ilk araştırmacı olur. 1937-1939 arasında Albert Gabriel ile Emilie Haspels ilk sistemli kazıları yapar; 1948'de ikinci dönem kazılar Halet Çambel'in arazi sorumluluğunda başlar. Haspels'in 1946'dan 1958'e süren geniş yüzey araştırması sonradan kitap olarak yayımlanmıştır.

Kral Yolu, kaya tünelleri ve sarnıçlar

Anıtın ötesinde asıl yürüyüş platoda başlar. Doğudaki ana girişten ana kayaya açılmış rampalı bir yol yükselir; Kral Yolu denen bu yolun kenarındaki kaya kütleleri üzerinde figürlü kabartmalar işlenmiştir. Plato üzerinde ana kayadan yontulmuş, basamaklı sunak biçimli oymalar dikkat çeker. Girişleri platodan başlayan, kaya merdivenlerle inilen tonoz örtülü iki kaya tüneli, alanın en ilginç mühendislik örnekleridir. Güneybatıda, alt terasta ise büyük kaya sarnıçları bulunur; yaylada suyun nasıl biriktirildiğini bu sarnıçlara bakarak anlarsınız. Müze sayfası 1990-1993 arasında Eskişehir Arkeoloji Müzesi'nin anıtın çevresinde ve sarnıçlarda temizlik çalışması yaptığını anlatır. Kültür Portalı'ndaki listede ise Bitmemiş Anıt, Gerdekkaya Mezar Anıtı, Hamamkaya ve Küçük Yazılıkaya sayılır. Bitmemiş Anıt, adından da anlaşıldığı gibi tamamlanmamış bir kaya işçiliğini gösterir ve oyma tekniğini bir bakıma yarıda yakalamanıza olanak verir. Platoyu çevreleyen yüksek kayalarda ayrıca oda mezarlar ve nişler görülür. Yürüyüşü saat yönünde değil, Kral Yolu'ndan başlayıp tünellere ve sarnıçlara doğru kurmak daha mantıklıdır.

Çevre kaleler ve vadi

Yazılıkaya yalnız başına bir nokta değil, bir vadi sisteminin parçasıdır. İl müdürlüğü, platoyu koruyan Akpara, Pişmiş, Gökgöz ve Kocabaş kalelerinin Frig soylu sınıfının yaşadığı yerleşmeler olduğunu belirtir. Kaleler vadiye giren yolları denetleyen, platodan daha yüksekte duran noktalardır. Müze sayfasına göre Frig başkenti Gordion devletin en güçlü siyasi merkeziydi; Midas Şehri ise krallığın başlangıcından beri en önemli merkezlerinden biri olarak öne çıkar. Küçük Yazılıkaya, adı Areyastin ya da Arezastis olarak da geçen, daha küçük ölçekli bir anıttır. Kültür Portalı'na göre Dağlık Frigya, 2015'ten beri UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alır. Bölgenin adı Dağlık Frigya'dır ve bu coğrafya üç ile yayılır; ancak bu yazı yalnız Eskişehir sınırındaki Han ilçesinin alanını ele alır. Kaleleri gezmek isterseniz yerel olarak yol ve yürüyüş durumunu önceden sorun; resmi sayfalar bu kalelerin düzenli ziyaret güzergahı olduğunu belirtmiyor.

Ziyaret rehberi

Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın müze sayfasında Midas Yazılıkaya Örenyeri açık ve ücretsiz görünür, her gün ziyarete açıktır. Açılış ve kapanış saatleri değişebilir; güncel bilgiyi muze.gov.tr sayfasından ya da il kültür ve turizm müdürlüğünden kontrol edin. MEB sayfası alanın açık hava ören yeri olduğunu ve mevsim ile hava koşullarının hesaba katılması gerektiğini yazar. Arazi engebelidir; bu yüzden tabanı sağlam, kaymayan bir ayakkabı tercih edin. Aynı sayfa kaya yüzeylerine çıkılmamasını ve yüzeylere yazı yazılmamasını ister. Fotoğraf çekimi serbesttir, ama tarihi yüzeylere dokunulmamalıdır. Koşma ve itişme gibi riskli davranışlardan kaçınmak, özellikle tünel ve sarnıç çevresinde önemlidir. Yanınıza su ve şapka almak, platoda gölge az olacağı için akıllıca olur. Çocuklarla geliyorsanız onları yetişkin gözetiminde tutun. Sabah erken saatler hem ışık hem sakinlik bakımından en iyi zamandır.

Günü tamamlamak

Müze sayfası, yakındaki müzeler arasında Eskişehir'deki Eti Arkeoloji Müzesi'ni gösterir. Kültür Portalı'na göre bu müzenin teşhirinde Han Yazılıkaya buluntuları da yer alır. Bu nedenle günü, ören yerinde gördüğünüz kayaların ardından müzede küçük buluntulara bakarak tamamlamak anlamlı bir sıralama olur. Dönüşte Seyitgazi yönünden gelmek istiyorsanız il müdürlüğünün verdiği 30 kilometrelik asfalt bağlantıyı hatırlayın; Çifteler yönü 39 kilometredir. Eskişehir'e dönüşte toplam yolu yaklaşık 75-80 kilometre olarak hesaplayın ve gün batmadan yola çıkın. Yazılıkaya, kalabalık bir ören yeri değil, yavaş gezilen ve sessizce bakılan bir yerdir. Bu yüzden acele etmeden, yarım gün ayırarak gelmek en iyisidir.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz