Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç

Marmaris Kalesi ve Müzesi Limanın Tepesinde Tarih

Marmaris Kalesi, limanın arkasında denize hakim bir yarımadanın üzerinde durur ve bugün aynı zamanda bir arkeoloji müzesine ev sahipliği yapar.

Radar TürkiyeRadar Türkiye6 Kasım 20265
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Marmaris Kalesi ve Müzesi Limanın Tepesinde Tarih

Marmaris Kalesi, limanın arkasında denize hakim bir yarımadanın üzerinde durur ve bugün aynı zamanda bir arkeoloji müzesine ev sahipliği yapar. Bu rehber kalenin tarihini, kervansarayla ilişkisini ve müzede neye bakılabileceğini anlatıyor.

Limanın arkasındaki yarımada

Muğla İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün sayfasına göre kale, Marmaris Limanı'nın arkasında, denize hakim bir yarımada üzerinde inşa edilmiştir. Aynı kaynak, Marmaris'in bu bölgedeki eski adının Physkos olduğunu ve bir Karia kenti sayıldığını söyler. Kent, bugün olduğu gibi Ege Denizi ile Akdeniz arasında bir geçiş noktasında bulunuyordu. Limanı, Rodos ve Mısır'a açılan ticaret yollarıyla çağlar boyunca önemini korumuştur. Marmaris Kaymakamlığı'nın sayfası da aynı konum bilgisini aktarır.

Bu coğrafya kalenin neden önemli sayıldığını açıklar. Liman, rüzgardan korunan bir denizcilik durağı olarak düşünüldüğünde, hemen arkasındaki yükselti doğal bir gözetleme yeridir. Kaleye çıkarken ya da surların üzerinde dolaşırken, limanın ve çevresindeki suyun nasıl okunduğunu kendi gözlerinizle görebilirsiniz. Müzenin resmi adresi, muze.gov.tr'ye göre Tepe Mahallesi, Kaleiçi Mevkii olarak geçer.

Kaymakamlık sayfası, kalenin yapımından söz eden tek yazılı kaynağın Evliya Çelebi'nin Seyahatname'si olduğunu vurgular. Bu nedenle kalenin Osmanlı dönemi yapım hikayesi büyük ölçüde bu anlatıya ve yerinde duran kitabeye dayanır. Evliya Çelebi'nin anlattığına göre kalenin düzgün taşlarla örülmüş uzun bir duvarı da vardı; hem il müdürlüğü hem kaymakamlık bu bilgiyi aktarır. Böyle bir anlatıyı okuyup sonra surların taşlarına bakmak, yazılı kaynakla yapının nasıl buluştuğunu görmenin güzel bir yoludur.

Eski kaleden Osmanlı kalesine

İl müdürlüğünün sayfasına göre Marmaris Kalesi hakkındaki ilk bilgileri tarihçi Herodot verir. Bu görüşe göre Herodot kalenin ilk olarak M.Ö. 3. binde yapıldığını söyler. Bu iddia, yalnızca anılan kaynakta geçen bir anlatı olarak okunmalıdır. Aynı sayfa, kalenin Hellenistik dönemde, M.Ö. 300 civarında Büyük İskender tarafından kuşatıldığını anlatır. Anlatıya göre Marmaris halkı saldırıya karşı koyamayacağını anlayınca kaleyi ateşe verip dağlara çekilmiş, İskender ise kalenin stratejik önemi nedeniyle onu onartıp bir grup askerini burada bırakmıştır.

İl müdürlüğü, Marmaris'in ilk kez 1390'da Osmanlı yönetimine girdiğini de belirtir. Kalenin yapımından söz eden tek yazılı kaynak, 17. yüzyılda Muğla yöresini gezen Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sidir. Evliya Çelebi'ye göre kale 1522'de Kanuni Sultan Süleyman'ın emriyle Rodos seferi sırasında yaptırılmış ve askeri üs olarak kullanılmıştır. Muze.gov.tr sayfası, Evliya Çelebi'nin temelde kadim dönemlerden kalma kesme taş bloklardan söz ettiğini, bunların bugün de görülebilen ve yaklaşık 2000 yıllık Hellenistik döneme ait eski kale kalıntılarına karşılık geldiğini yazar. Osmanlı döneminde yapılan bugünkü kalenin inşa kitabesi de aynı sayfaya göre yerindedir.

Kervansaray ve kale

İl müdürlüğüne ve kaymakamlığa göre kaleye çıkan dar ve basamaklı sokağın girişinde bir kervansaray yer alır. Kervansarayın giriş kapısı üzerindeki kitabeden, yapının 1545 tarihinde Kanuni Sultan Süleyman tarafından annesi adına yaptırıldığı anlaşılır. Resmi sayfaların ifadesiyle yapım amacı, Rodos seferi sırasındaki konaklama ve ticaretle ilgilidir.

Kervansaray dikdörtgen planlıdır ve iki katlıdır. Yapı, yedi küçük ve bir büyük oda ile bir hamamdan oluşur. Alt katlar dükkan, üst katlar ise konaklama için kullanılmış ve üzeri kemerlerle örtülmüştür. İl müdürlüğü, kale ile kervansarayın dönemin karmaşık yapılarına özgü bir bütünlük gösterdiğini belirtir. Kaleye çıkmadan önce bu yapıya yakından bakmak, ticari ve askeri işlevlerin nasıl iç içe geçtiğini anlamanın iyi bir yoludur. Kapı üzerindeki kitabeyi aramak ve yapının iki katlı düzenini gözlemlemek, kısa ama öğretici bir durak olur.

Savaş yılları ve kale içindeki konutlar

Marmaris Kaymakamlığı'nın sayfasına göre kalenin önemli bir bölümü Birinci Dünya Savaşı sırasında, 1914'te bir Fransız savaş gemisinin top atışlarıyla yıkılmıştır. Muğla İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ise 1914 yılının Temmuz ve Ağustos aylarında Fransız gemilerinin kaleyi topa tuttuğunu ve top ateşinin büyük tahribat yaptığını yazar. Bu olay, kalenin yüzyıllar boyunca sürmüş askeri önemini gösteren tarihsel bir bölümdür.

Cumhuriyet öncesinden başlayarak yakın tarihe kadar kalenin içi Marmarislilerce iskan edilmiştir. İl müdürlüğüne ve kaymakamlığa göre kalede 18 konut, bir çeşme ve bir sarnıç bilinmektedir. Kaymakamlığın sayfası, kalenin içinde ve dışında bulunan 18 konutun 1979 yılına kadar kamulaştırıldığını da belirtir. Bu bilgi, kalenin yalnızca bir askeri yapı değil, uzun süre insanların yaşadığı bir mahalle olduğunu da hatırlatır. Müzeyi gezerken avlu ve çevre duvarlarına bakarak bu gündelik yaşamın izlerini düşünmek, kaleyi daha canlı kılar.

Restorasyon ve müze

Muze.gov.tr'ye göre kale, Cumhuriyet öncesi dönemden restorasyonun yapıldığı 1980'li yıllara kadar içinde konutlar barındırmış, restorasyonun tamamlandığı 1991'den itibaren müze olarak hizmet vermektedir. Muğla İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, kalenin arkeoloji müzesi olarak düzenlenen iç mekanı ve bahçesiyle 18.05.1991 tarihinde ziyarete açıldığını belirtir. Aynı sayfa, kalenin korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilen birinci derece anıtsal bir yapı olduğunu söyler.

Toplam yedi kapalı mekanı olan yapıda, beşik tonozlu giriş mekanı iç bahçeye açılır. Beşik tonozla örtülü kapalı mekanlar sergileme salonu olarak kullanılır. İl müdürlüğü müzede dört teşhir salonu bulunduğunu, müze avlusunun açık teşhir alanı olarak kullanıldığını ve salonlar dışındaki mekanların büro ve depo olduğunu belirtir. Avluda sağda ve solda yer alan merdivenler surlara çıkışı sağlar.

İl müdürlüğü sergilenen koleksiyonu Hellenistik, Roma ve Bizans dönemlerinden Cumhuriyet dönemine kadar uzanan bir eser topluluğu olarak tanımlar. Muze.gov.tr ise kale içindeki bu sergiyi ziyaretçilere sunulan 'tarih içinde tarih' diye anlatır. Yani tarihi mekanın kendisi, sergilenen eserlerin ayrılmaz bir parçası sayılır. Bu yüzden salonlardaki vitrinlere olduğu kadar tonozlara, duvarlara ve avlu düzenine de bakmak gerekir.

Müzede neye bakılır

Muze.gov.tr'ye göre dört kapalı mekanda ve avluda Tunç Çağı'ndan başlayarak Arkaik, Klasik, Hellenistik, Roma, Doğu Roma ve Osmanlı dönemlerinden eserler sergilenir. Müze Müdürlüğü'nün sorumluluk alanındaki Datça'da bulunan Knidos antik kentinden, Burgaz kazılarından ve Emecik Apollon kutsal alanı kazılarından çıkan eserler, kale içinde sergilenmektedir. Bu buluntular, müzeyi bölgenin yerel arkeolojisini tek çatı altında görebileceğiniz bir yer yapar.

Müze bahçesinde sunaklar, sütunlar ve sütun başlıkları, Osmanlı dönemine ait mezar taşları, toplar ve gülleler sergilenir. Sayfaya göre önemli bir eser grubunu da deniz altından çıkarılan amphoralar ve kaplar oluşturur. İlk bakışta salonları gezmek, ardından bahçedeki eserlere zaman ayırmak iyi bir sıra olur. Avludaki merdivenlerden surlara çıkıp limanı ve çevresindeki yarımadaları görmek ziyaretin manzara bölümünü oluşturur. Güncel sergi düzeni için müzenin resmi sayfasına bakın.

Bahçedeki amphoralara bakarken, KTB'nin sanal müze sayfasındaki açıklamayı hatırlamak yararlıdır. Amphora sözcüğü Yunanca amphi, yani iki taraflı, ve phoros, yani taşınabilir sözcüklerinden oluşur. İki kulplu ve dibi sivri olan bu testiler antik ticarette şarap, zeytinyağı ve kuru gıdaların taşınmasında ve depolanmasında kullanılmıştır. Aynı sayfaya göre Knidos amphoraları sivri dipleri sayesinde antik çağda üst üste istiflenerek taşınmıştır. Müze bahçesindeki amphoraların deniz altından çıkarılmış olması, onları limanda geçen eski ticaret yaşamıyla doğrudan ilişkilendirir.

Nasıl gezilir

Muze.gov.tr'ye göre müzenin durumu ziyarete açık olarak görünür. Açılış ve kapanış saatleri ile giriş ücreti gibi değişen bilgiler için güncel bilgiyi muze.gov.tr'den kontrol edin. Kaleye giden sokak dar ve basamaklıdır, bu yüzden rahat bir ayakkabı yararlı olur.

Gezi sırası olarak önce limandan yürüyerek kaleye çıkan sokağın girişindeki kervansarayı görmek, sonra kale kapısından içeri girip avluyu ve salonları gezmek, en sonda da surlara çıkmak mantıklıdır. Muze.gov.tr sayfası yakındaki başka duraklar da önerir. Bunlar kervansaray, şehir içinde arkeolojik park olarak düzenlenen İyilik Kayalığı ve Turunç Mahallesi'ndeki Amos antik kentidir. Amos'a gitmek ayrı bir plan gerektirir; kale gezisini onunla birleştirmek istiyorsanız güncel ulaşım seçeneklerini ayrıca araştırın.

Muze.gov.tr'nin yakındaki müzeler listesinde Knidos Örenyeri ve Sedir Adası Örenyeri de yer alır. Marmaris Müzesi'ndeki Knidos buluntularını yerinde görmek isteyenler için bu liste bir başlangıç noktasıdır. Bu yerlere gitmek ayrı bir ulaşım planı gerektirir. Kale gezisi, böylece Marmaris'in liman kenti olarak sürmüş uzun geçmişine açılan kısa bir giriş olur.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz