Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç

Kyzikos Antik Kenti Erdek Yolunda Bir Denizci Kentin İzleri

Kyzikos nerede ve oraya nasıl gidilir Kültür Portalı'na göre Kyzikos Antik Kenti, Balıkesir'in Erdek ilçesi sınırları içinde, Kapıdağ Yarımadası'nın anakarayla birleştiği bölgede yer alır.

Radar TürkiyeRadar Türkiye6 Kasım 20267
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Kyzikos Antik Kenti Erdek Yolunda Bir Denizci Kentin İzleri

Kyzikos nerede ve oraya nasıl gidilir

Kültür Portalı'na göre Kyzikos Antik Kenti, Balıkesir'in Erdek ilçesi sınırları içinde, Kapıdağ Yarımadası'nın anakarayla birleştiği bölgede yer alır. Erdek Kaymakamlığı kentin yarımadanın güney kesiminde, Düzler mevkiinde bulunduğunu belirtir. Erdek Belediyesi ise kenti Kapıdağ eteklerinde, Bandırma-Erdek karayolunun geçtiği yerde konumlandırır. Kültür Portalı, ören yerinin bu karayolu üzerinden Erdek'e 8 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. Bandırma yönünden gelenler Erdek istikametindeki yolu izler. Bandırma ile Erdek arasındaki toplu taşıma seferleri değişebildiği için güncel bilgiyi ilgili kurumlardan öğrenmek gerekir.

Kyzikos bir kazı alanıdır ve ziyaret koşulları kazı programına göre değişebilir. Yola çıkmadan önce Erdek Kaymakamlığı, Erdek Belediyesi ve Kültür Portalı sayfalarındaki güncel duyurulara bakın.

Kentin kuruluşu ve erken tarihi

Erdek Belediyesi'nin aktardığına göre bölgenin geçmişi, Kurt Bittel'in araştırmalarıyla Neolitik ve Kalkolitik dönemlere, yani MÖ 6. ve 5. bin yıllara kadar iner. Dolionlar, Kyzikos'ta yaşayan en eski kavim olarak anılır ve bölge Dolionia adıyla da bilinir. Erdek Kaymakamlığı Dolionların Thessalia'dan göç ederek geldiğini söyler. Belediye sayfası ise onların Uludağ yamaçlarından ya da Thessalia'dan bu yöreye yerleşmiş olabileceğini yazar. Kaynaklar bu noktada ayrıldığı için kökenle ilgili kesin bir cümle kurmak doğru olmaz.

Kentin adı, efsaneye göre, yolculuk sırasında buraya uğrayan Argonautlarla anılan kral Kyzikos'tan gelir. Bu hikaye yalnızca bir efsane olarak kalmalı; kentin belgelenmiş tarihi başka yerden başlar. Kaymakamlık sayfasına göre bilinen tarih, MÖ 8. yüzyılda Ionia'nın önemli kentlerinden Miletos'un burada koloni kurmasıyla başlar. Aynı sayfa, bu kolonin MÖ 675'te genişletildiğini ekler. MÖ 6. yüzyılda Lidyalılara vergi veren kent, Kyros Lidya'yı yenince Pers egemenliğine girer. Ion isyanıyla başlayan uzun dönemde kent dokuz kez el değiştirir, ancak sayfanın ifadesiyle akılcı politikası sayesinde her seferinde yıkımdan kurtulur.

MÖ 4. yüzyılın ortasında Kyzikos bağımsızlığını kazanır. Kaymakamlık sayfası MÖ 364'te Attika-Delos Deniz Birliği'ne katılımı ve kısa süre sonra bağımsızlığın ilanını anlatır, Belediye sayfası ise bağımsızlığı MÖ 364 olarak yazar. Bu yüzden tarihi 4. yüzyılın ortası diye anmak daha temkinlidir. Büyük İskender'in MÖ 334'te Anadolu'ya girişinde dostça davranan Kyzikoslular, Kaymakamlık sayfasına göre yönetimsel serbestiyle ödüllendirilir ve kenti karaya bağlayan iki köprü yaptırılır.

Üç limanlı bir ticaret ve deniz kenti

Kültür Portalı, Kyzikos'u üç limana sahip ender kentlerden biri olarak tanıtır. Kentin gücü büyük ölçüde bu deniz konumundan gelir. Kaymakamlık sayfasına göre bağımsızlık döneminde Kyzikos bölgenin deniz ticaretini elinde tutar ve basılan para diğer para birimleri için bir değer ölçüsü olur. Erdek Belediyesi, MÖ 3. yüzyılda kentin Marmara Denizi'ndeki ticaret yolları üzerinde olması nedeniyle büyük önem kazandığını yazar. MÖ 2. yüzyılda Bergama ile iyi ilişkiler kuran kent, aynı sayfaya göre bir bilim ve kültür merkezine dönüşür. Kaymakamlık sayfası Hellenistik dönemde Kyzikos'un birçok prense eğitim olanağı sağladığını da belirtir.

Kültür Portalı'nın kaynakçasında kentin Hytos Limanı'nı konu alan bir akademik makale yer alır. Bu, liman kentinin ticaret tarihinin ayrıca incelendiğini gösterir. Kazılarda ele geçen sikkeler ve diğer buluntular, Kültür Portalı'na göre Balıkesir Bandırma Müzesi'nde sergilenir. Ören yerini gezmeden önce ya da sonra müzeye uğramak, kentin ticaretini somut nesnelerle görmek için iyi bir yoldur. Müzenin güncel ziyaret düzeni için resmi sayfasına bakın.

Roma dönemi ve Hadrianus Tapınağı

Erdek Kaymakamlığı sayfasına göre Kyzikos MÖ 85'te Roma egemenliğini tanımak zorunda kalır. MÖ 73'te Pontus Kralı VI. Mithridates'in kuşatmasına direnmesi Romalıların övgüsünü kazandırır ve kent bağımsızlık hakkı elde eder. Kentin asıl önemini Hadrianus döneminde kazandığı anlatılır. MS 123'teki depremden bir yıl sonra kenti ziyaret eden İmparator Hadrianus, yeniden yapılanma için büyük yardımlarda bulunur ve kendi adına yapılan tapınağa parasal destek sağlar. Kent bu dönemde imparatorluk kültü merkezi anlamına gelen Neokoria unvanıyla ödüllendirilir. İkinci yüzyıldaki karışıklıklarda Roma'nın yanında yer alması üzerine Septimius Severus ona ikinci kez bu unvanı verir.

Kültür Portalı, kentin sur duvarlarıyla çevrili olduğunu ve Hadrianus Tapınağı'nın Anadolu'nun en büyük tapınağı olduğunun düşünüldüğünü yazar. Aynı sayfa amfitiyatro, nekropol, metroon, bouleterion, tiyatro, akropol ve agora gibi unsurları kentin dikkat çekici yapıları arasında sayar. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi'nin kazı haberi, tapınağa ait 105 x 85 santimetre ölçüsünde bir mermer kiremit ve 2 metre 85 santimetre ölçüsünde sütun tamburları bulunduğunu bildirir. Aynı haber, Roma dönemine ait ve yaklaşık 20 ton ağırlığında, 1 metre 90 santimetre ebatlı bir sütun başlığının ortaya çıkarıldığını da yazar. Bu ölçüler tapınağın boyutuna dair fikir verir, ancak yapının kendi ölçüleri için kazı yayınlarına bakmak gerekir.

Depremler ve kentin terk edilişi

Surlarla korunan, limanlarıyla zengin bu kent deprem kuşağında yer aldığı için uzun vadede ayakta kalamadı. Kültür Portalı, kentin deprem kuşağında bulunması nedeniyle zamanla terk edildiğini yazar. Kaymakamlık sayfasına göre MS 297'de Kyzikos, otuz üç kenti içine alan Hellespontos eyaletinin merkezi olur. Bu dönem Byzantion'un başkent oluşuyla birlikte MS 324 civarında sona erer. İmparator Justinianus döneminde MS 543'te yaşanan depremde kent büyük zarar görür ve halkın bir kısmı Erdek'e göç eder. MS 741 ve 1064 yıllarındaki büyük depremlerle kent yeniden ciddi hasar alır ve kaderine terk edilir.

Erdek Belediyesi'nin anlatısı da benzer bir tabloyu çizer. Limanların dolması ve bakım istemesi karşısında, yakınındaki doğal limanıyla Arteke, yani bugünkü Erdek, öne çıkar. Böylece kentin ağırlığı zamanla denizin kıyısındaki Erdek'e kaymıştır. Bugün Kyzikos'un görkemli yapılarının büyük bölümü toprağın altındadır. Kaymakamlık sayfası, kentin insan ve doğa tahribatına uğrayarak günümüze geldiğini belirtir.

Kazı çalışmaları ve buluntular

Erdek Kaymakamlığı'na göre Kyzikos'ta 1988-1997 yılları arasında kazılar yapıldı. 1997'de ara verilen çalışmalar, 2006'da Bakanlar Kurulu kararıyla Nurettin Koçhan'ın bilimsel başkanlığında yeniden başladı. 2022'den itibaren kazı çalışmaları Ahmet Tercanlıoğlu başkanlığında sürüyor. Aynı sayfa, bu dev şehrin yalnızca küçük bir bölümünün kazıyla gün yüzüne çıkarıldığını vurgular.

Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi'nin 2020 tarihli haberi, kazıların Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Erdek Kaymakamlığı ve Erdek Belediyesi katkılarıyla yürütüldüğünü anlatır. Aynı haber bugüne kadar bulunanlar arasında mermer aslan başlı su olukları, küp biçimli erzak deposu olan pithos, Kyzikos halkının kullandığı paralar, bir kral başı ve on kişinin hediyelerle gömülü olduğu bir lahit mezarı sayar. Mezar hakkında bilgi veren yazılı taşlar ve kireç elde etmekte kullanıldığı anlaşılan iki kuyu da bu buluntular arasındadır. Kazı sonuçlarını ayrıntılı okumak isteyenler için haber, Nurettin Koçhan'ın 2011 tarihli Kyzikos Tarihi ve Mimari Kalıntılar kitabını önerir.

Gezerken nelere bakılır ve nasıl gezilir

Kyzikos açık alanda yayılan geniş bir ören yeridir, bu yüzden yola hazırlıklı çıkın. Gölge sınırlı olabileceği için şapka, su ve güneş koruyucu işe yarar. Zemin düzensiz olabileceğinden sağlam tabanlı ayakkabı giyin. Bahar ve sonbahar, açık havada uzun yürüyüş için genellikle daha rahattır; yaz öğle saatlerinde sıcak yorucu olabilir. Fotoğraf için sabah ya da akşamüstü ışığı taşlara daha yumuşak düşer.

Gezide önce varsa bilgi panolarını ve resmi sayfaları okuyun, sonra kalıntılara bakın. Gördüğünüz her yapı parçası kazı ve koruma altındadır. Taşlara tırmanmamak, parça almamak ve kazı bölgesinde işaretli sınırları aşmamak gerekir. Kazı sezonunda çalışma alanına girilemeyebilir; bu durumda uzaktan bakmakla yetinin.

Kyzikos'un anlamı, tek bir yapıdan çok kentin bütününü hayal edebilmekte yatar. Kültür Portalı'ndaki yapı listesi tiyatro, agora, akropol ve limanları kapsar; bunların hepsi görünmeyebilir, ama listeyi bilmek gezinin çerçevesini çizer. Hadrianus Tapınağı kalıntıları ve sütun parçaları çoğu ziyaretçi için ana durak olur. Sonra Bandırma Müzesi'ne uğrayıp sikkeleri ve diğer buluntuları görmek tabloyu tamamlar.

Erdek ve Kapıdağ'da bir gün

Ören yerini gezdikten sonra Erdek'e inmek doğal bir devamdır. Kyzikos halkının bir bölümünün göç ettiği Erdek, bugün de doğal limanıyla öne çıkan bir sahil ilçesidir. Erdek Belediyesi'nin kültür-turizm bölümü Kapıdağ Yarımadası ve Zeytinli Ada için ayrı tanıtım sayfaları sunar. Günü planlarken bu sayfalara bakıp ziyaret koşullarını kontrol edin. Ticari işletme önerisi yapmıyoruz; yerel bir sahil yürüyüşü ve çarşı gezisi günün sakin kapanışı olabilir.

Ulaşım için Bandırma-Erdek hattını kullanıyorsanız dönüş saatini önceden öğrenin. Kendi aracınızla geliyorsanız ören yerine ve Erdek'e aynı yolla gidip geliyorsunuz. Gün içinde hem kazı alanını hem sahili görmek için ören yerine sabah erken gelmek iyi bir plandır.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz