Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç

Karaman Müzesi Koleksiyonunda Sikkeler ve Dönemler

Müzeye girmeden önce Karaman Müzesi, kentin merkezinde, Karamanoğulları döneminden kalan Hatuniye Medresesi'nin hemen arkasında yer alır. İki yapı yan yana durur ama birbirinden ayrıdır.

Radar TürkiyeRadar Türkiye6 Kasım 20266
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Karaman Müzesi Koleksiyonunda Sikkeler ve Dönemler

Müzeye girmeden önce

Karaman Müzesi, kentin merkezinde, Karamanoğulları döneminden kalan Hatuniye Medresesi'nin hemen arkasında yer alır. İki yapı yan yana durur ama birbirinden ayrıdır. Medrese bir dönemin mimari belgesidir, müze ise çok daha uzun bir zaman çizgisinin toplandığı koleksiyon binasıdır. Kültür ve Turizm Bakanlığının tanıtım sayfasına göre müze, Karaman ve çevresinin arkeolojik ve etnografik eserlerinin yerinde korunması ve sergilenmesi amacıyla inşa edilmiştir. Adresi İmaret Mahallesi'ndeki Turgut Özal Caddesi'dir. Türkiye Turizm Ansiklopedisi, müzenin kuruluşundan bu yana birkaç kez yer değiştirdiğini ve bugün iki katlı bir binada hizmet verdiğini aktarır.

Bu yazı müzenin genel tanıtımını yinelemek yerine tek bir soruya odaklanıyor. Koleksiyon hangi dönemleri anlatıyor ve bunları en rahat nasıl okursunuz? Cevabın bir ucu sikke vitrinlerinde, öbür ucu bahçedeki taşlarda duruyor. Müzenin güncel açık veya kapalı olma durumunu, ziyaret saatlerini ve giriş koşullarını gitmeden önce resmi kanallardan kontrol edin. Bu yazıda saat ve ücret bilgisi bilerek yok, çünkü bu bilgiler değişebiliyor.

Salonların zaman çizgisi

Resmi tanıtım metni müzede iki sergi salonu olduğunu söyler: arkeolojik ve etnografik. Bu salonlarda Epipaleolitik, Neolitik ve Kalkolitik devirlerden Bronz Çağı ve Klasik Çağa, oradan Roma ve Bizans devirlerine, Selçuklu, Anadolu beylikleri, Karamanoğulları, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine uzanan eserler bulunur. Yani tek bir binada, binlerce yıllık bir zincirin halkalarını görebilirsiniz. Sergilenen nesneler arasında pişmiş topraktan kaplar, idoller, kemik ve madenden yapılmış takılar, gözyaşı şişeleri, silahlar ve etnografik ürünler sayılır.

Bir müzeyi dönemlere göre gezmenin en büyük yararı, nesneler arasındaki süreklilik duygusunu yakalamaktır. Taş bir ezgi taşı ile bronz bir figürin arasındaki farkı, aynı vitrin sırasında yan yana görünce teknolojinin nasıl değiştiğini kendiniz fark edersiniz. Türkiye Turizm Ansiklopedisi'ne göre arkeolojik bölümde tarih öncesi dönemlere ait taş ezgi taşları, hayvan kemiklerinden yapılmış kesici, delici ve yüzücü aletler, volkanik cam obsidyenden yapılmış mızrak ve ok uçları ile çeşitli biçimlerde pişmiş toprak kaplar yer alıyor. Bu ilk bölümü hızlı geçmeyin. Sikkelerin ve Karamanoğulları eserlerinin anlamı, bu başlangıcı gördükten sonra daha iyi oturuyor.

Sayılarla koleksiyon

Karaman Valiliğinin kültür ve turizm sayfası, müzedeki eser sayısını dökümle verir: 4.827 arkeolojik, 1.902 etnografik ve 6.709 sikke olmak üzere toplam 13.438 eser. Bu dökümde dikkat çeken şey, sikkelerin tek başına en kalabalık grup olmasıdır. Türkiye Turizm Ansiklopedisi ise envantere kayıtlı eser sayısını yaklaşık 15 bin olarak anar ve bunların yaklaşık bininin sergilenebildiğini belirtir. İki kaynak arasındaki bu fark, farklı tarihlerde yapılmış sayımlardan kaynaklanıyor olabilir. Biz resmi döküme güvenerek sikkelerin koleksiyonun en büyük bölümünü oluşturduğunu söylemekle yetiniyoruz. Sergilenen eser sayısının envanterdekinden çok daha az olması da müzelerde sık görülen bir durumdur. Her vitrinde görünenin ardında, depoda bekleyen daha geniş bir koleksiyon vardır.

Sikke vitrinleri

Karaman Müzesi'ni kendine özgü kılan kısım sikke vitrinleridir. Bakanlık ve valilik sayfalarında sikke vitrinlerinde Helenistik, Venedik, Roma, Bizans, Anadolu beylikleri, Karamanoğulları, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi sikkelerin sergilendiği yazılıdır. Türkiye Turizm Ansiklopedisi daha geniş bir liste verir. Buna göre sikke örnekleri MÖ 6. yüzyılın sonlarından Cumhuriyet dönemine kadar uzanır ve Pers, Yunan, Roma, Bizans, Sasani, Venedik, Selçuklu, Artuklu, Karamanoğulları ve Osmanlı gibi pek çok dönemi kapsar. İki anlatım arasındaki fark liste uzunluğundan ibarettir. Birinde ana başlıklar sayılmış, ötekinde ayrıntıya girilmiştir.

Ansiklopedi maddesinin ziyaretçi için en yararlı notu, sikkelerin arka yüzlerinin fotoğraflarla gösterilmesi ve kısa açıklamalarla tanıtılmasıdır. Sikkeler camın arkasında tek yüzleriyle durur, oysa bir sikkenin hikayesi iki yüzündedir. Fotoğraf ve açıklama sayesinde görünmeyen yüzü de okuyabilirsiniz. Bir sikkeye bakarken şu sırayı deneyin: önce boyuta ve metalin rengine, sonra yazıya ve bezemeye, en sonunda da vitrindeki dönem etiketine bakın. Yazının hangi dilde olduğu, bezemenin figürlü mü yoksa yazı ağırlıklı mı olduğu, dönemin sanat anlayışı hakkında ipucu verir. Bu bir uzmanlık gerektiren iş değil, yalnızca sabırlı bir bakış istiyor.

Aynı kaynak, Karamanoğulları dönemine ait sikkelerin en iyi örneklerinin bu müzede sergilendiğinin söylenebileceğini belirtir. Bu cümleyi bir iddia olarak değil, bir yönlendirme olarak okuyun. Karaman'a gelip Karamanoğulları dönemiyle ilgilenen biri için sikke vitrini, medrese cephesinden sonra ikinci güçlü durak olabilir. Taşa işlenen bir dönemin madene basılmış karşılığını aynı yürüyüşte görmüş olursunuz.

Bronz, cam ve taş

Arkeolojik bölümde dikkat çekilen bir diğer grup cam ve bronzdur. Türkiye Turizm Ansiklopedisi, Karaman'ın çeşitli ilçelerinde bulunmuş Roma dönemi cam şişe koleksiyonunun hem biçimleri hem renkleri bakımından ilgi çektiğini yazar. Resmi sayfalardaki gözyaşı şişeleri de bu cam ailesinin parçasıdır. Aynı bölümde Roma dönemine ait küçük bronz tanrıça ve hayvan figürinleri, kemik idol sapları, çeşitli sahneler içeren mühürler, cam ve değerli taşlarla yapılmış bilezik ve kolyeler ile altın bir alınlık da anılır.

Taş eserlerde iki ad öne çıkar. Ansiklopediye göre müzede MS 2. yüzyıla tarihlenen bir Asklepios heykeli ile MS 3. yüzyıla tarihlenen Sidemara tipi bir lahit bulunuyor. Kültür Portalındaki fotoğraf başlıklarından biri de bir Roma lahdine aittir. Ayrıca MÖ 6. ve 5. yüzyıla tarihlenen lekitosların Mersin, Muğla ve Adıyaman çevresinden getirildiği belirtiliyor. Bu ayrıntı, bir yerel müzenin koleksiyonunun yalnızca o kentin toprağından değil, Anadolu'nun farklı köşelerinden gelen eserlerle de zenginleşebildiğini gösteriyor. Bu bilgiyi sergi etiketleriyle karşılaştırarak okumak keyifli bir iştir.

Karamanoğulları izleri

Müzenin Karamanoğulları dönemini en iyi anlatan nesneleri küçük ölçeklidir. Ansiklopedi, Selçuklu döneminden kalma madeni bir şerbet kazanını ve Karamanoğlu Beyliği dönemine ait, 18 santimetre çapında bronz bir döküm topu ziyaretçilerin ilgisini çekebilecek eserler olarak sayar. Aynı maddede, günümüze az sayıda ulaşabilen Karamanoğulları dönemi çini örneklerinin de sergilendiği yazılıdır. Bu çini parçalarına özellikle zaman ayırın. Hatuniye Medresesi'nin taçkapısındaki taş işçiliğini az önce gördüyseniz, küçük çini parçalarında aynı dönemin süsleme zevkini başka bir malzemede takip edebilirsiniz.

Sikke, top, kazan ve çini birlikte düşünüldüğünde dönemin farklı yüzleri ortaya çıkar. Para basmak, madeni işlemek, silah üretmek ve çini yapmak, bir beyliğin hem ekonomik hem teknik kapasitesinin izleridir. Bu yorum bir tarihçi çıkarımı değil, vitrinleri art arda gezen bir okurun kendi bağlantısıdır. Ancak vitrinlerin bu tür bağlantıları kurmaya elverişli olması, müzenin dönemlere göre kurgulanmasından geliyor.

Etnografya bölümü

Etnografik salonda yöreden toplanan eserler, günlük hayatın nesnelerini gösterir. Ansiklopedi bu bölümde ahşap çıkrık, ezme havanı, kahve soğutucusu, aynalık, rahle, nalın ve kirman gibi eserleri sayar. Taşkale'ye ait, üzerinde çeşitli motifler bulunan dikdörtgen bir halı ile Yörük kültürünün özelliklerini gösteren kilim, heybe ve yastık yüzleri de bu bölümdedir. İki ucunda ahşap gergileri bulunan deri bir bebek beşiği ve gelinlerin özel günlerde giydiği fotin, lapçon ve kudüm gibi parçalar da sergilenir.

Bir başka ilginç parça grubu, bugün yıkılmış bir konağa aittir. Ansiklopedi, 18. yüzyılın sonlarında yapılmış Hacı Emin Ağa Evi'nin taş ocağını, vitray pencerelerini ve dolaplarını müzede görebileceğinizi yazar. Konağın yapım yılı konusunda kaynaklar arasında küçük bir fark olduğundan biz yalnızca yüzyılı belirtiyoruz. Bir evin parçalarını vitrinlerde görmek, sivil mimarinin müze duvarlarına nasıl taşındığını anlamanın güzel bir yoludur.

Bahçe ve yazılı belgeler

Resmi tanıtım metni, müze bahçesinde arkeolojik ve etnografik taş eserlerin sergilendiğini söyler. Ansiklopedi bu eserlerin arasında çok sayıda Roma dönemi mezar kitabesi bulunduğunu ekler. Bahçe, bina içinde bir saat geçirdikten sonra gözleri dinlendirmek için ideal bir yerdir. Taşların üzerindeki yazıları ve kabartmaları dışarıdaki gün ışığında incelemek, vitrin camının ardından bakmaktan çok farklı bir deneyim sunar. Fotoğraf çekecekseniz güneş ışığının taş yüzeyde yarattığı gölgelerden yararlanın.

Müzenin yazılı eserler bölümünde ise divani hatla yazılmış çeşitli padişah fermanları ve buyrukları, şer'i mahkeme tutanak örnekleri ile soy ağaçları sergilenir. Bu belgeleri okumak kolay değildir, ama yazı biçiminin kendisi bir görsel zevktir. Fermanların başlık kısmına, satır düzenine ve kullanılan mürekkebin tonuna bakmak, belgenin ne dediğini anlamasanız bile bir dönemin bürokratik estetiğini hissettirir. Etiketlerdeki kısa açıklamalar çoğu zaman yeterli bir rehber olur.

Nasıl gezilir

Müzeyi tarihi sırayla gezmek en mantıklı yöntemdir. Arkeolojik salonda sondan başa doğru değil, Epipaleolitikten Cumhuriyet dönemine doğru ilerleyin. Sikke vitrinine geldiğinizde en az on beş dakika ayırın ve arka yüz fotoğraflarını mutlaka okuyun. Karamanoğulları eserlerine ulaştığınızda hızı biraz daha yavaşlatın. Etnografik salona geçtiğinizde ise bakış açınızı değiştirin: artık hükümdarın değil, evin ve aşiretin gündelik hayatına bakıyorsunuz.

Yürüyüş planınızı müzeyi Hatuniye Medresesi ile birleştirecek biçimde kurun. İki yapı birbirine çok yakın olduğundan aynı yarım günde rahatça görülebilir. Önce medresenin dışından taçkapıya bakıp sonra müzeye geçerseniz, vitrinlerdeki Karamanoğulları eserlerini çok daha bilinçli izlersiniz. Kalenin de aynı eksende olduğunu unutmayın. Bu üç duraklı yürüyüş, Karaman Merkez'in tarih ekseni olarak düşünülebilir.

Pratik notlar

Müzenin ziyaret saatlerini, açık olup olmadığını ve giriş koşullarını gitmeden önce Kültür ve Turizm Bakanlığının resmi kanallarından ve Karaman İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden kontrol edin. Bu bilgiler değişebilir ve burada rakamla verilmemiştir. Müzede fotoğraf çekimi için de kurum kurallarına uyun. Vitrinlerde bazı yansımalar olacaktır, bu yüzden telefonu cama yaklaştırmak sonucu iyileştirir. Not almak istiyorsanız dönem adı, nesne türü ve etiket numarasını yazın. Bu üçlü, eve döndükten sonra aynı eserin kaynaklarda bulunmasını kolaylaştırır.

Sonuç olarak Karaman Müzesi, büyük başlıklarla değil küçük ayrıntılarla etkileyen bir koleksiyondur. Bir sikkenin arka yüzü, bir bronz topun çapı, bir çini parçasının rengi ya da bir konak dolabının süslemesi, Karaman'ın yüzyıllar içindeki değişimini sessizce anlatır. Acele etmeden gezmek, bu müzeyi anlamanın en iyi yoludur.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz