Kapadokya'nın Altındaki Şehirler, Derinkuyu ve Kaymaklı
Tüfün Altında Bir Yerleşim Düzeni Nevşehir'in güneyinde, Niğde yoluna doğru ilerlerken manzara bir süre sonra sıradan bir tarla ve köy görüntüsüne döner.
Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Tüfün Altında Bir Yerleşim Düzeni
Nevşehir'in güneyinde, Niğde yoluna doğru ilerlerken manzara bir süre sonra sıradan bir tarla ve köy görüntüsüne döner. Oysa bu düz yüzeyin altında, Kapadokya'nın en dikkat çekici mühendislik işlerinden biri yatar. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın müze sayfası, Derinkuyu Yeraltı Şehri'nin bölgenin jeolojik oluşumu sayesinde inşa edildiğini belirtir. Kültür Portalı'ndaki UNESCO sayfası da aynı çerçeveyi çizer. Erciyes, Hasan Dağı ve Göllüdağ'ın püskürttüğü malzeme yöreyi tüflerle kaplamış, rüzgar ve su bu tüfleri milyonlarca yıl boyunca aşındırmıştır.
Bu oyulabilirlik, yüzeyde peribacası ve kaya konut olarak görülen yapıları yer altında oda, koridor ve salona dönüştürmüştür. Kapadokya'daki yeraltı şehirleri tek bir noktaya ait bir istisna değildir. Kaymakamlık sayfasına göre bölgede otuz altı yeraltı şehri vardır; bu sayıyı resmi bir rakam olarak değil, o sayfanın aktardığı bilgi olarak okumak doğru olur. Yazının konusu bu kalabalığın içinden iki örnek, yani Nevşehir'e en yakın ve en çok gezilen iki yeraltı şehri olan Derinkuyu ile Kaymaklı.
Neden Yer Altına İnildi
Resmi müze sayfaları bu soruya benzer bir cevap verir. Girişleri kolayca fark edilmeyecek biçimde yapılan bu şehirler, dışarıdan gelebilecek tehlikeye karşı bir sığınaktı. Kültür Portalı'nın UNESCO sayfası bunları olağanüstü zamanlarda güvenlik amacıyla inşa edilmiş yapılar olarak tanımlar. Müze sayfası ise sığınanların uzun süre dışarı çıkmadan yaşamak zorunda kalabileceğini hatırlatır ve bu yüzden erzak depolarının, havalandırma bacalarının, su kuyularının, tuvaletlerin ve toplantı odalarının yapıldığını söyler.
Bu tanım, bir yeraltı şehrini sıradan bir mağaradan ayıran şeyi anlatır. Burada amaç tek bir gece barınmak değil, bir topluluğun belirsiz bir süre kendi başına yaşamasıydı. Dolayısıyla su, yiyecek, hava ve güvenlik aynı planın parçalarıdır. Gezerken bu dört başlığı bir kontrol listesi gibi aklınızda tutarsanız, karşınıza çıkan her oda ve geçit bir amaca bağlanır.
Dönem konusunda temkinli olmak gerekir. Derinkuyu için resmi sayfalar, ilk yerlilerin Asur kolonilerine kadar uzandığını söyler. Kaymaklı için müze sayfası, yerleşimi çok eski dönemlere ve Hititler Dönemi'ne bağlar; Roma ve Bizans dönemlerinde diğer alanların da oyulmasıyla şehrin genişletildiğini ekler. Kaynaklara göre böyle bir erken tarih söz konusu olsa da, bugün gezilen bölümlerin hangi yüzyılda ne kadar derinleştiğine dair kesin bir takvim resmi sayfalarda yoktur.
Derinkuyu'da Katları Okumak
Derinkuyu, Nevşehir'e yaklaşık otuz kilometre uzaklıkta, Nevşehir-Niğde karayolu üzerindedir. Ad, kaymakamlık sayfasına göre halkın içme suyunu altmış yetmiş metre derinlikteki kuyulardan sağlamasından gelir. Aynı sayfa, ilçenin eski adlarının Malakopi, Melegobi ve Melegobia olduğunu da kaydeder. Yani isim bile suyla, yani yeraltı yaşamının en temel ihtiyacıyla ilgilidir.
Müze sayfası şehri sekiz katlı olarak tanıtır. Gezide bu katların hepsine inilmediğini bilmek gerekir. Kültür Portalı'na göre Derinkuyu 1960'lı yıllarda ziyarete açılmış ve bugün yaklaşık yüzde onluk bölümü gezilebilmektedir. Kaynaklar açılış yılı konusunda birbirini tutmadığı için ben yalnızca on yıl olarak anıyorum. Yüzde on sözü de önemlidir; sekiz katlı bir şehrin büyük kısmının ziyarete kapalı olduğu anlamına gelir ve kalabalığın içinde bile bu şehrin ölçeğini düşündürür.
Derinkuyu'yu Kaymaklı'dan ayıran özelliklerden biri, müze sayfasının belirttiği gibi bir okul odası ve ilgi çekici bir kuyunun bulunmasıdır. Kuyuya bakarken bütün bu düzenin neden suya dayandığını hatırlamak yararlıdır. Havalandırma bacaları ise yüzeyle bağlantıyı sağlayan öteki hayati unsurdur. Alt katlara inerken havanın nasıl hissedildiğine dikkat edin; bacaların varlığı, yeraltında nefes alabilmenin bilinçli bir planla çözüldüğünü gösterir. Erzak depolarının ve toplantı odalarının sıralandığı koridorlarda ise topluluğun ortak yaşamına dair en somut ipuçlarını bulursunuz.
Taş Kapılar ve Dar Geçitler
Yeraltı şehirlerinin en akılda kalan öğesi yuvarlak taş kapılardır. Müze sayfasına göre tünellerin giriş ve çıkışlarında, güvenlik nedeniyle tüneli kapatmak için kullanılan büyük taş silindirler bulunur. Kaymaklı sayfası aynı öğeyi, kapıyı içeriden kapatan büyük sürgü taşları olarak anar. Yani kapı dışarıdan değil, içeriden kontrol edilen bir güvenlik düzenidir. Taş silindirin geçidi nasıl daralttığını, yanında durup ölçeğini kendi gözünüzle değerlendirebilirsiniz.
Bu şehirlerin bir başka özelliği geçitlerin darlığıdır. Müze sayfası, bazı odaların ancak bir insanın geçebileceği kadar dar tünellerle birbirine bağlandığını söyler. Böyle bir yapı, içeri giren herkesi tek sıraya zorlar. Güvenlik açısından bu, ilerleyen kişiyi yavaşlatan ve kontrol edilmesi kolay bir düzendir. Ziyaretçi açısından ise yürüyüş temposunun doğal olarak yavaşladığı, öndekini beklemenin olağan sayıldığı anlamına gelir.
Fotoğraf çekecekseniz bu geçitlerin ışığının kısıtlı olduğunu hesaba katın. Telefonunuzun düşük ışık modu burada işe yarar; ancak yoğun akışta durup çekim yapmak arkadakileri bekletir. Kısa ve nazik bir kadraj, dar bir koridorda en iyi sonuçtur.
Kaymaklı'da Işıklandırılmış Dört Kat
Kaymaklı, Nevşehir'e yaklaşık yirmi kilometre uzaklıktaki aynı adlı kasabadadır. Müze sayfasına göre o da sekiz katlıdır ve ilk katı erken döneme tarihlenir. Tüf kayaya oyulan şehirde dar koridorlarla birbirine bağlanan oda ve salonlar, su mahzenleri, mutfak ve erzak depoları, havalandırma bacaları, su kuyuları ve sürgü taşları sayılır. Bugün dört katı ışıklandırılmış olarak geziliyor; yani ziyaretçiye açık kısım, kat sayısı bakımından şehrin yarısıdır.
Kaymaklı'da dikkat edilecek öğe mutfak ve su mahzenleridir. Mutfağın varlığı, burada yalnızca saklanılmadığını, yemek hazırlanıp topluca yaşandığını gösterir. Su mahzenleri ise kuyuyla birlikte suyun ne kadar önemli olduğunu bir kez daha anlatır. Depo odalarının sıralandığı bölümlerde duvarlara ve tavana bakın; tüfün işlenmiş yüzeyi, oyma işçiliğini yakından görmenizi sağlar.
Işıklandırılmış rota, ziyaretçiyi güvenli ve düzenli bir hat üzerinde tutmak için vardır. Bu hattan çıkıp kapalı bölümlere girmemek hem güvenlik hem de yapının korunması bakımından önemlidir. Kaymaklı'da amaç her odaya bakmak değil, dört katta şehrin işleyişini anlamaktır; bu yüzden acele etmeden, her katta bir ya da iki odada durup bakmak yeterlidir.
İki Şehri Karşılaştırmak
İki yeraltı şehri benzer ilkelerle kurulmuştur ama gezi deneyimi farklıdır. Resmi sayfalara dayanarak şu farkları sıralayabiliriz. Derinkuyu'da okul odası ve ilgi çekici kuyu özellikle anılır, Kaymaklı'da ise mutfak ve su mahzenleri öne çıkar. Derinkuyu'nun yaklaşık yüzde onu gezilirken, Kaymaklı'da dört kat ışıklandırılmıştır. Mesafe olarak Kaymaklı Nevşehir'e yaklaşık yirmi, Derinkuyu yaklaşık otuz kilometredir.
Bu mesafeler, ikisini aynı günde birleştirmeyi mümkün kılar. Nevşehir'den güneye giderken önce Kaymaklı'ya, ardından Derinkuyu'ya geçmek mantıklı bir sıradır. Yalnızca birini seçecekseniz, okul odası ve kuyu gibi öğeleri merak edenler Derinkuyu'yu, kısa ve ışıklandırılmış bir gezi isteyenler Kaymaklı'yı tercih edebilir; bu yalnızca bir öneridir, resmi bir sıralama değildir.
Gezmeden Önce Bilinmesi Gerekenler
Derinkuyu ve Kaymaklı, Göreme Milli Parkı ve Kapadokya'nın bir parçası olarak 1985 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi'ne alınmıştır. Kültür Portalı'na göre liste yedi bölümden oluşur ve iki yeraltı şehri de bunların arasındadır; listedeki sıra numarası 357'dir. Bu çerçeve, ziyaretin yalnızca bir turistik durak değil, korunan bir miras alanına giriş olduğunu hatırlatır.
Çalışma saatleri ve giriş koşulları değişebilir. Müze sayfalarında her iki şehrin de ziyarete açık ve haftanın her günü açık olduğu belirtilmektedir; yine de saat, ücret ve MüzeKart geçerliliği gibi bilgiler için yola çıkmadan muze.gov.tr'deki Derinkuyu ve Kaymaklı sayfalarına bakın.
Yeraltı şehirlerinde dar geçit, alçak tavan, merdiven ve havasız bölümler olabilir. Rahat, kaymayan bir ayakkabı giyin. Dar yerde bulunmaktan rahatsızlık duyuyorsanız bunu gezi öncesinde göz önünde bulundurun ve gerekirse yalnızca ilk bölümlerde kalın. Kalabalık saatlerde ilerlemek yavaş olabilir; sabah erken gelmek bu yüzden akıllıca bir tercihtir.
Kapadokya gezisindeki yerine gelince, iki yeraltı şehri genellikle vadilerin ve peribacalarının görüldüğü güzergahtan ayrı, güneyde yer alır. Kayalık yüzeyde başlayan hikaye burada yerin altında devam eder. Müzelerin adres bilgileri de resmi sayfalarda yer alıyor, harita uygulamasına bu adresi girmeniz yeterli.
Kaynaklar
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Derinkuyu Yeraltı Şehri, https://muze.gov.tr/muze-detay?DistId=DKY&SectionId=DKY01
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kaymaklı Yeraltı Şehri, https://muze.gov.tr/muze-detay?SectionId=KYY01&DistId=KYY
- Kültür Portalı, Derinkuyu Yeraltı Şehri, https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/nevsehir/gezilecekyer/derinkuyu-yeralti-sehri
- Kültür Portalı, Göreme Milli Parkı ve Kapadokya, https://www.kulturportali.gov.tr/portal/gorememilliparkivekapadokya
- T.C. Derinkuyu Kaymakamlığı, Tarihçe, https://www.derinkuyu.gov.tr/tarihi
Yorumlar
İlk yorumu sen yaz
