Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye

İstanbul'un Tabiat Parkları Rehberi

İstanbul'da orman denince akla önce Belgrad Ormanı gelir, ama şehrin doğa haritası bundan çok daha geniştir.

Radar TürkiyeRadar Türkiye15 Ekim 202634
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

İstanbul'un Tabiat Parkları Rehberi

İstanbul'da orman denince akla önce Belgrad Ormanı gelir, ama şehrin doğa haritası bundan çok daha geniştir. Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün listesine göre Türkiye'de 279 tabiat parkı var ve bunların 27'si İstanbul sınırları içinde. Bu parklar Karadeniz kıyısındaki bir koydan Adalar'daki bir buruna, Trakya'daki göllerden Boğaz'a bakan bir yamaca kadar uzanıyor. Bu yazı, tabiat parkının ne olduğunu kısaca anlatıyor, sonra parkları bölge bölge dolaşıyor ve sonunda bir doğa gününü nasıl kuracağınıza dair pratik notlar veriyor.

Tabiat parkı ne demek

Tabiat parkı, hem doğası korunan hem de halkın ziyaretine açık olarak işletilen bir alandır. Vikipedi'deki tanıma göre ilan edilecek yerin yerel ya da ulusal ölçekte önemli bir doğal yapıya, yaban hayatına, bitki örtüsüne ve dinlenme olanağına sahip olması, manzarayı ve kaynakları bir bütün olarak koruyabilecek büyüklükte olması ve mülkiyetinin devlete ait olması aranır. Yani bu yerler sıradan bir mesire alanından farklıdır; içindeki ağaçlar, dereler ve hayvanlar korunur, ziyaretçi ise bu korumanın içinde ağırlanır. Parkların ilanını ve gözetimini genel müdürlük yapar, bazılarının günlük işletmesini ise belediyeler üstlenir.

İstanbul listesine bakınca bir tarih hemen göze çarpar. Polonezköy 1994'te ilan edilmiş şehrin ilk tabiat parkıdır, ama listedeki parkların çoğu aynı gün, 11 Temmuz 2011'de ilan edilmiştir. En yenisi Kağıthane'deki Hasdal'dır ve 23 Kasım 2023 tarihini taşır. Listede Silivri'deki Danamandıra 2015, Sarıyer'deki Türkmenbaşı 1998 tarihlidir.

Belgrad Ormanı'nın dokuz parkı

Şehrin en yoğun tabiat parkı kümesi Belgrad Ormanı'ndadır. Vikipedi'deki maddeler ormanın içinde dokuz ayrı tabiat parkı bulunduğunu belirtir ve bunların bir kısmı Sarıyer'de, bir kısmı Eyüpsultan'dadır. Neşetsuyu, Falih Rıfkı Atay, Kömürcübent, Irmak, Mehmet Akif Ersoy ve Bentler Sarıyer tarafında; Kirazlıbent, Fatih Çeşmesi ve Ayvat Bendi Eyüpsultan tarafındadır. Bahçeköy tarafından girdiğinizde önce Neşetsuyu ile Falih Rıfkı Atay parklarına rastlarsınız, Kömürcübent'e ise bu ikisini geçerek ulaşılır.

Bu parkların adları ormanın su tarihini de anlatır. Kömürcübent, Sultan II. Osman'ın 1620'de Topuz Çayı üzerine yaptırdığı bentten adını alır ve bu bent ormanın en eski barajı olarak anılır. Kirazlıbent ise Sultan II. Mahmud'un 1818'de Kirazlı Deresi üzerinde yaptırdığı bentin adını taşır ve yaklaşık 1.914 hektarla ormandaki en geniş parklardan biridir. Neşetsuyu adını 1881 ile 1924 arasında yaşamış Neşet Bey'den alır; parkın güneybatısında Kırkçeşme su yolunun üzerindeki Büyük Bent durur. Irmak Tabiat Parkı, Kirazlıbent'in karşısında, adını içinden geçen akarsudan alan küçük bir alandır.

Bu parkları bir arada değerli kılan şey ormanın kendisidir. Fatih Çeşmesi Tabiat Parkı maddesinde aktarılan bilgiye göre Belgrad Ormanı'nda 282 farklı bitki türü belirlenmiştir; bunların 18'i doğal ağaç türü, 9'u ağaçlandırmayla getirilmiş yabancı türdür ve ormanın ana ağacı meşedir. Aynı kaynak ormanda yüze yakın kuş türü yaşadığını belirtir. Kirazlıbent'te kızıl geyik, tilki, yaban domuzu, çakal, kirpi ve sincap gözlenmiştir; Kömürcübent'in yanında ise bir geyik çiftliği bulunur. Sabahın erken saatlerinde patikalarda sessizce yürüyen biri için ağaçkakan sesi, saka ve ispinoz ötüşü bu parkların en tanıdık sesleridir.

Belgrad Ormanı'nın güneydoğusunda, Sarıyer'in güneybatısında Fatih Sultan Mehmet Tabiat Parkı vardır. Fatih Ormanı adıyla da bilinen bu park yaklaşık 111 hektarlık bir alanı kaplar ve gölet çevresindeki bataklık kısım güvenlik nedeniyle ziyaretçilere uzak tutulur. Eyüpsultan'daki Göktürk Göleti Tabiat Parkı ise 2011'de ilan edilmiş, yaklaşık 79 hektarlık bir alandır ve gölet İSKİ'nin denetimindedir. Sarıyer'in Büyükdere tarafındaki Türkmenbaşı Tabiat Parkı ise 5,6 hektarla listenin en küçük parklarından biridir.

Anadolu yakası ve Boğaz

Anadolu yakasının en bilinen parkı Polonezköy'dür. Beykoz'da, 1842'de Polonyalı göçmenlerin kurduğu köyün çevresindeki bu park yaklaşık 3.000 hektarlık alanıyla şehrin en büyük tabiat parkı olarak anılır. Vikipedi'ye göre içinde beş kilometrelik bir yürüyüş, bisiklet ve koşu parkuru ile gözlem kuleleri vardır. Köyün kendisini anlatan bir gezimiz de olduğu için burada kısa tutuyoruz.

Beykoz'un kuzeyinde, Riva köyünün doğusunda Karadeniz kıyısındaki Elmasburnu Tabiat Parkı vardır; burnun hemen güneyindeki alan 2011'de ilan edilmiş ve yaklaşık 1.334 hektarı kaplar. Boğaz'a ise Mihrabat bakar. Kanlıca'nın güneydoğusundaki bu yaklaşık 20 hektarlık yamaç parkı, şehrin içinden en kolay ulaşılan tabiat parklarından biridir. Şile'de, Ömerli Barajı'nın kuzeyindeki Avcıkoru Tabiat Parkı ise adını yakındaki köyden alır; parkın kuzeybatısında eski bir maden ocağının su basmasıyla oluşmuş yapay bir gölet bulunur.

Adalar

Adalar'da üç tabiat parkı var. Büyükada'nın doğusundaki yaklaşık 445 hektarlık alan 2011'de Büyükada Tabiat Parkı olarak ilan edilmiştir. Aynı adadaki Dilburnu ise 6,88 hektarlık küçük bir burundur, ama önemli bir kuş göç yolunun üzerinde durur. Çam ağaçlarıyla kaplı alan buruna doğru yaklaşık 500 metre uzanır, içinde bir kilometrelik bir yürüyüş ve bisiklet parkuru ve deniz manzaralı seyir terasları vardır. Heybeliada'nın kuzeyindeki Değirmenburnu Tabiat Parkı ise yaklaşık 12 hektarlık bir alandır. Vikipedi'ye göre park doğa yürüyüşü ve yüzme gibi etkinliklere uygundur ve alanın çevresinde Heybeliada Sanatoryumu ile adını veren eski değirmen gibi tarihi yapılar bulunur. Dilburnu'nda ise sincap, tilki, kirpi ve tavşan gibi memelilerin yanında saksağan ve serçe gibi kuşlar gözlenir. Adalara vapurla gidilir, adada yürüyerek ya da bisikletle dolaşılır; parklara bu yüzden araçla değil ayakla ulaşmayı planlayın.

Avrupa yakasının batısı ve Trakya

Şehrin batısında üç park birbirinden çok farklı manzaralar sunar. Başakşehir'deki Şamlar Tabiat Parkı, Kayabaşı ile Şamlar Köyü arasından geçip Eski Edirne Yolu'nu Arnavutköy'e bağlayan güzergah üzerindedir. Başakşehir Belediyesi'nin anlatımına göre park fıstık çamlarının ve farklı ağaç türlerinin bulunduğu yaklaşık 50 bin dönümlük bir alanda kurulmuştur ve altı giriş kapısı vardır. Fıstık çamlarının altındaki geniş düzlükler, yürüyüş yolları ve tilki, şahin gibi yabani hayvanlar parkın tanıtımında öne çıkan özelliklerdir.

Silivri'deki Danamandıra Tabiat Parkı, Danamandıra köyünün hemen güneybatısındaki göllü ormanlık alandır. Alan 2006'da sit alanı olarak tescil edildi ve kıyıları sazlıklarla kaplı üç gölü barındıran bölge 16 Aralık 2015'te tabiat parkı oldu. 2016'da komşu ilçe Esenyurt'un belediyesi alanı 49 yıllığına kiraladı; park bugün bu belediye tarafından işletiliyor ve belediyenin tanıtımında gölet, yürüyüş yolları ve piknik alanlarıyla öne çıkıyor.

Çatalca'daki Çilingoz ise Karadeniz'e açılan bir koydur. Binkılıç'a bağlı kıyıdaki park 2011'de kuruldu ve yaklaşık 1.775 hektarı kaplar. Vikipedi'ye göre bölge zengin bitki ve hayvan varlığı nedeniyle 2005'te yaban hayatı koruma alanı ilan edilmiştir ve avlanmak burada sürekli olarak yasaktır. Parkta bıldırcın, karabatak, çulluk, puhu, leylek ve ağaçkakan gibi kuşların yanında geyik, karaca, tilki, sansar ve kirpi gibi memeliler kaydedilmiştir. Kamp, olta balıkçılığı, yürüyüş ve piknik parkın sunduğu etkinlikler arasında sayılır; beyaz kalker yarlarının denize indiği kıyı, İstanbul'un en sakin manzaralarından birini verir.

Bir doğa gününü nasıl kurmalı

Önce parkı mevsime göre seçin. Belgrad Ormanı'nın parkları gölge verdiği için yazın bile serindir, ama hafta sonu öğleden sonraları kalabalık olur; sabah erken gitmek hem sessizliği hem de kuş seslerini garanti eder. Çilingoz ve Elmasburnu gibi kıyı parkları yazın ve erken sonbaharda güzeldir, Danamandıra'nın göl kıyısı ise ilkbaharda sazlıkların yeşerdiği dönemde ayrı bir görünüm kazanır.

Ulaşımı önceden planlayın. Şehir içindeki Mihrabat ve Fatih Sultan Mehmet parklarına toplu taşımayla yaklaşmak kolaydır, ama Çilingoz, Danamandıra ve Avcıkoru gibi uzak parklar için çoğu zaman araç gerekir. Hat ve sefer bilgisini İETT'nin güncel kaynaklarından kontrol edin. Bazı parklarda araç ve ziyaretçi girişi ücretlidir; tutarlar değiştiği için güncel bilgiyi ilgili parkın işletmecisinden öğrenin.

Son olarak alanın kurallarına uyun. Tabiat parkı bir koruma alanıdır; ateş yakmanın serbest olup olmadığını girişteki levhalardan okuyun, çöpünüzü geri götürün, işaretli yolların dışına çıkıp bitki örtüsünü ezmeyin. Göletlerin bir kısmı içme suyu ya da sulama için kullanıldığı için suya girmeyin. Bu küçük özen, 27 parkın her birinin bir sonraki ziyaretçiye de aynı sessizliği sunmasını sağlar.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz