Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç

Hadrianopolis Antik Kenti, Eskipazar'ın Toprağındaki Roma Karargahı

Eskipazar'dan Kente Giden Yol Hadrianopolis'e gitmek için Karabük'ün Eskipazar ilçesini hedef alın.

Radar TürkiyeRadar Türkiye6 Kasım 20266
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Hadrianopolis Antik Kenti, Eskipazar'ın Toprağındaki Roma Karargahı

Eskipazar'dan Kente Giden Yol

Hadrianopolis'e gitmek için Karabük'ün Eskipazar ilçesini hedef alın. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Kültür Portalı, antik kentin ilçe merkezinin yaklaşık 3 kilometre batısında, Viranşehir adıyla bilinen mevkide ve çevresindeki arazide dağınık biçimde yer aldığını yazar. Resmi adres Budaklar Köyü olarak verilir; kalıntılar özellikle Budaklar Köyü'nün Hacı Ahmetler Mahallesi'nde yoğunlaşır. Kentin sınırları ise tek bir köyle bitmez: Budaklar, Büyükyaylalar, Çaylı ve Beytarla köylerini kapsayan geniş bir alandan söz edilir. Bu yüzden Hadrianopolis'i duvarları tek bir çitin içinde toplanmış bir ören yeri gibi düşünmemek gerekir. Daha çok yaylalara, tarlalara ve köy yollarına yayılmış bir arazi okumasıdır. Portal ayrıca bu bölgenin klasik çağlardaki toplumsal ve ekonomik yapısı, kültür tarihi ve arkeolojisi üzerine bugüne kadar çok az durulduğunu, bu nedenle kentin fazla tanınmadığını not eder. Yani karşınızdaki yer kalabalıkların değil, araştırmacıların ve meraklı gezginlerin yeridir. Bu yazı sizi kentin katmanlarından kazı buluntularına, oradan ilçenin taş belleğine götürecek ve sonunda ziyaret öncesi dikkat edilecekleri sıralayacak.

Kentin Katmanları

Bu cümle kentin tek bir çağa ait bir yapı topluluğu olmadığını, üst üste binmiş yerleşim katmanlarından oluştuğunu anlatır. Kültür Portalı'na göre kentin Roma dönemi mimari kalıntıları sınırlıdır, Erken Bizans dönemi kalıntıları ise yoğundur. Portal, Roma kalıntılarının yoğunlaştığı bir merkezde kaya yüzüne işlenmiş bir nişin, yani aedicula denen mimari çerçevenin bulunduğunu da belirtir. Aynı sayfa kentte birden fazla merkez olduğunu açıkça yazar; bu da dağınık yerleşim düzenini doğrular. Kuruluş tarihi konusunda temkinli olmak gerekir. Kimi derlemeler kenti Roma döneminde, dördüncü yüzyılda kurulmuş gösterir. Kazı heyetinin yayımladığı buluntular ise ikinci yüzyıla ait bir Roma sikkesini ortaya koyar. Bu iki bilgi birlikte okunduğunda, alanın uzun süre yerleşim gördüğünü söylemek, tek bir kuruluş yılı vermekten daha sağlıklıdır. Bu yazıda da kentin kuruluşu yerine yerleşim gördüğü dönemler üzerinden ilerleyeceğiz.

Roma Karargahı ve Güney Nekropol

Kazının en çok konuşulan sonuçlarından biri Güney Nekropol'den geldi. Nekropol, antik kentlerin yerleşim dışında kalan mezarlık alanına verilen addır. Hadrianopolis'te bu alan kaya mezarlarından oluşur. Kazı başkanı Ersin Çelikbaş, mezarlarda ikinci yüzyıla ait bir sikke ve beşinci yüzyıla ait arbalet tipi bir fibula bulunduğunu açıkladı. Fibula, giysinin kumaş uçlarını birbirine tutturan iğnedir; aynı zamanda takı olarak da kullanılırdı. Çelikbaş'a göre bu buluntular, nekropoldeki ölü gömme geleneğinin yaklaşık üç yüz yıl kesintisiz sürdüğünü gösteriyor. Kazı başkanı ayrıca Güney Paflagonya bölgesinde nekropol kazısı yapılan tek antik kentin şu anda Hadrianopolis olduğunu söyledi. Buluntulara dayanarak kenti Roma İmparatorluğu'nun Güney Paflagonya'daki bir karargahı, yani askeri üssü olarak değerlendiriyor. Bu değerlendirme kazı heyetinin yorumudur; sahada görülen şey ise mezarlar, sikke ve takılardan oluşan somut bir buluntu topluluğudur.

Kezios Çayı

Sikkenin hikayesi tek başına bile bir ziyaret nedeni sayılır. Heyetin anlattığına göre bu Roma dönemi sikkesinde Hadrianopolis'e ait olduğunu gösteren bir yer adı ifadesi, yanında bir nehir tanrısı betimi ve altında 'Kezios' yazısı bulunuyor. Çelikbaş bu yazıtın, Eskipazar Çayı'nın antik dönemdeki adının Kezios olduğunu gösterdiğini söylüyor ve bilginin daha önce literatürde yer almadığını vurguluyor. Yani bugün ilçenin içinden geçen çayın iki bin yıl önceki adı, bir mezarın içinden çıkan küçük bir madeni parayla öğrenildi. Sikkenin mezar içinde bulunması, aynı zamanda ikinci yüzyılda Roma dünyasındaki gömü geleneklerinin bu kentte de sürdüğünü gösteren bir veri sayıldı. Kentin su ile ilişkisini düşünmek için iyi bir başlangıç noktasıdır bu. Çay, yerleşimin tarım üretimini, sarnıç ve hamam gibi yapılarının suyla ilişkisini anlamaya çalışırken akılda tutulması gereken doğal bir çizgidir. Gezerken çayın vadisini ve yamaçların eğimini izlemek, kentin neden dağınık bir plana sahip olduğunu sezmenize yardım edebilir.

Hamamlar, Sarnıçlar ve Kent Surları

Karabük Üniversitesi'nin 7 Şubat 2025 tarihli haberi, kazılarda şimdiye kadar bulunan yapıları sıralar: iki hamam, bir savunma yapısı, anıtsal kaya mezarları, bir villa, iç kale, nekropol alanları, su sarnıçları, depo yapıları, yer altı kaya yerleşkesi ve dış kent suru. Aynı listede iki kilise yapısı da anılır; biz bunları yalnızca mimari plan ve kalıntı olarak anıyoruz. 2024 haberi buna tiyatroyu ve kemerli, kubbeli bir yapıyı da ekler. Bu liste, Hadrianopolis'in yalnızca küçük bir köy yerleşimi olmadığını, savunma, su yönetimi, depolama ve gündelik yaşam yapılarını birlikte barındıran bir kent olduğunu gösterir. Kültür Portalı bunlardan birini ayrıca öne çıkarır: bir sarnıç kalıntısı bugün hala tonozlarıyla ayaktadır. Sarnıç, yağmur ve kaynak suyunu depolayan kapalı hazne demektir; tonozlu örtüsü sayesinde suyu güneşten ve kirlenmeden korur. Tonozları ayakta bir sarnıcı görürseniz kentin su ihtiyacını nasıl karşıladığını doğrudan okuyabilirsiniz. Surlar ve iç kale ise yerleşimin kendini nasıl savunduğunu ve üst kotlardan çevreyi nasıl denetlediğini anlamanın anahtarıdır.

Mozaikler ve Günlük Hayat Buluntuları

Hadrianopolis'in bilinen şöhreti mozaiklerine dayanır. Kazı heyeti, yapı tabanlarında birçok hayvanın betimlendiği mozaikler nedeniyle kentin 'Karadeniz'in Zeugması' diye anıldığını söylüyor; bu, heyetin kullandığı bir benzetmedir ve yarışmacı bir sıralama iddiası olarak okunmamalıdır. Kültür Portalı 2003'ten itibaren yürütülen çalışmalarda, 15 x 23,5 metre ölçülerindeki bir yapıda dört önemli mozaik bulunduğunu yazar. Mozaiklerde kadın, erkek, hayvan ve meyve figürleri yer alır. Sanat tarihi açısından bu, taşra atölyelerinin figür ve bitki repertuvarını görmek için değerli bir örnektir. Küçük taş parçaları olan tesseralarla kurulan kompozisyonlarda renk geçişlerine, kuş ve dört ayaklı hayvan silüetlerine, meyve motiflerinin bordürlerine dikkat edilebilir. Günlük hayatı en iyi anlatan buluntulardan biri ise 2024 sezonunda çıkan beşinci yüzyıla ait bronz filtredir. Çelikbaş'a göre yaklaşık 9,2 santimetre uzunluğundaki konik filtre içecekleri süzmek için kullanılıyordu. Üzerindeki taşıma halkası, nesnenin temizlenip saklanarak tekrar tekrar kullanıldığını düşündürüyor. Heyet, filtrenin saz ya da kamış gibi bitkisel malzemeden pipetlerin ucuna takıldığını tahmin ediyor. Araştırmalar beşinci yüzyılda tarımsal üretimin yoğun olduğunu da gösteriyor: nar, elma ve üzüm gibi meyveler ile buğday ve arpa gibi hububat yetiştirilmiş.

Devşirme Bloklar ve İlçenin Taş Belleği

Hadrianopolis yalnızca kazı çukurlarında yaşamaz. Kültür Portalı, kentin Roma ve Bizans dönemi mimari dokusuna ait blokların devşirme malzeme olarak ilçenin çeşitli yerlerinde kullanıldığını yazar. Devşirme, eski bir yapıdan sökülen taşın yeni bir yapıda yeniden kullanılmasıdır. Sütun parçaları, kesme taş bloklar ya da profilli parçalar bu yolla köy duvarlarına, çeşme başlarına ve yapı temellerine karışmış olabilir. Portal, bu malzemenin tüm yerlerinin belirlenmesini, harita üzerinde işaretlenmesini, belgelenmesini ve koruma altına alınmasını gerekli görür. Bu cümle yürüyüşünüze bir bakış açısı kazandırır: Eskipazar'da bir duvarın içindeki işlenmiş taş, kentin dağılmış belleğinin parçası olabilir. Elbette bunu yerinde saptamak uzmanların işidir. Sizin görevinizse bloklara dokunmadan, yerinden oynatmadan ve eser toplamadan bakmaktır. Taşların bir kısmı hala yerinde, bir kısmı başka yapıların içinde duruyor; ikisi de koruma gerektiriyor. Fotoğraf çekerken konumu not edip yetkililere bilgi vermek, bu belgeleme çabasına sizin de katkı sağlamanızın en doğru yoludur.

Gezmeden Önce

Bir kazı alanını gezmek, bir müzeyi gezmeye benzemez. Karabük Üniversitesi'nin Haziran 2026 tarihli duyurusu kazı ve koruma çalışmalarının güncel olarak sürdüğünü gösterir. Alanın bir bölümü koruma amacıyla kapatılmıştır ve ziyaret düzeni kazı sezonuna göre değişebilir. Bu nedenle giriş koşulları, ziyaret günleri ve saatleri hakkında yalnızca güncel resmi bilgiye güvenin; Karabük Üniversitesi'ne ve Eskipazar Kaymakamlığı'na danışın. Ziyaret için en makul ulaşım yolu önce Eskipazar ilçe merkezine gelmek, oradan kente özel araç ya da taksiyle gitmektir; Kültür Portalı ilçe merkezine 3 kilometre uzaklıktan söz eder. Yollar köy yolu niteliğinde olabileceği için sabah erken çıkın, su ve rahat ayakkabı alın. Alana ve devşirme bloklara zarar vermeyin, hiçbir parça, taş ya da seramik toplamayın, kapalı bölümlere girmeyin. Sabah ve akşamüstü ışığı mozaik ve taş yüzeylerin dokusunu görmek için en uygun zamandır. Tarlalar ve köy evleri arasında yürüdüğünüzü unutmayın; özel mülke saygı gösterin.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz