Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç
Radar Türkiye

Büklükale Kazıları ve Kızılırmak Geçidindeki Hitit Kenti

Ankara'dan Kaman yönüne giden yol Kızılırmak'a yaklaştığında, nehrin kıyısında kayalık bir tepe yükselir. Büklükale bu kayalığın ve çevresine yayılan yerleşimin adıdır.

Radar TürkiyeRadar Türkiye6 Kasım 2026
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Büklükale Kazıları ve Kızılırmak Geçidindeki Hitit Kenti

Ankara'dan Kaman yönüne giden yol Kızılırmak'a yaklaştığında, nehrin kıyısında kayalık bir tepe yükselir. Büklükale bu kayalığın ve çevresine yayılan yerleşimin adıdır. Alan Kırıkkale'nin Karakeçili ilçesinde, Köprüköy yakınında yer alır. Kültür Portalı'ndaki envanter kaydı onu anıt olarak listeler. Büklükale mekan sayfamız alanı genel hatlarıyla tanıtıyor. Bu yazı ise başka bir soruya bakıyor: Bu kayalığa neden uzun soluklu bir arkeoloji programı kuruldu, araştırmacılar önce ne gördü ve kazı ilerledikçe hangi bilgiler elde edildi?

Nehir geçidinin önemi

Kazıyı yürüten Japon Anadolu Arkeoloji Enstitüsü'nün (JIAA) sayfası konumu açıkça tarif eder. Ankara'dan Kaman'a uzanan güzergah burada Kızılırmak'ı geçer. Enstitüye göre bu nokta çok eski çağlardan beri önemli bir ulaşım kavşağıdır ve Büklükale bu kavşağı denetlemiştir. Aynı sayfa yerin Ankara'ya yaklaşık 100 kilometre uzaklıkta olduğunu yazar. Kültür Portalı ise alanı Kaman'daki enstitünün yaklaşık 50 kilometre batısına yerleştirir.

Türkiye'nin en uzun nehrini geçmek, eski çağlarda da güvenli bir nokta bulmayı gerektiriyordu. Geçidi gören bir kayalık, hem geçişi gözlemek hem de çevreyi korumak için doğal bir üstlenme noktasıdır. Büklükale'yi anlamanın en kolay yolu önce bu coğrafyayı kafanızda kurmaktır. Nehir, kayalık tepe ve onun eteğinde yayılan yerleşim, hikayenin üç ana öğesidir.

Yüzey araştırmaları yılları

Kırıkkale'de arkeolojik tarama Japon bilim heyetinin çalışmalarıyla başladı. Kırıkkale Valiliği'nin tanıtım sayfasına göre 1990 ile 1991 arasında il merkezini, ilçeleri ve köyleri kapsayan yüzey araştırmalarında toplam 21 höyük ve düz yerleşim saptandı. Kültür Portalı'nın Büklükale kaydı ise çalışmaların amacını anlatırken 1991, 2006 ve 2008 yıllarındaki yüzey araştırmalarını sayar. Kaynaklardaki bu küçük yıl farkı, taramanın tek seferlik değil, aralıklarla sürdüğünü düşündürür.

JIAA'nın anlatımına göre 1991 ve 2006'da yapılan taramalarda yüzeyden seramik parçaları toplandı. Nehre bakan kayalık çıkıntının üzerinde büyük bir mimari kalıntı, eteğinde ise bu yapıyı çevreleyen yerleşim izleri görüldü. Toplanan çanak çömlek, yerleşimi MÖ 2. binyılın son yarısına, yani Hitit İmparatorluk Çağı'na bağlıyordu. Bu tahmin kazının ilk gerekçesi oldu.

Kaman-Kalehöyük boşluğu

Büklükale'nin seçilmesinin ardında bilimsel bir eksiklik vardı. JIAA'nın yıllardır kazdığı Kaman-Kalehöyük'te Hitit İmparatorluk Çağı'na ait tabaka çok kalın değildir ve sonraki Demir Çağı yapıları tarafından bozulmuştur. Enstitüye göre Büklükale tam da bu iyi korunmamış döneme ait görünüyordu. Böylece alan, İç Anadolu'nun kültür tarihindeki boşluğu doldurma ve daha kesintisiz bir kronoloji kurma ümidi taşıyordu.

Kültür Portalı da aynı amacı yazar. Çalışmaların hedefi MÖ 2. binyılda, özellikle Hitit İmparatorluk Çağı'nda bölgesel bir şehri araştırmak ve Kaman-Kalehöyük'te saptanan kronolojik boşluğu doldurmaktır. Yüzey araştırmalarına başkanlık eden isim, kaynakta Japon Anadolu Arkeoloji Enstitüsü Başkanı Dr. Sachihiro Omura olarak geçer. Yani Büklükale, tek başına bir merak konusu olmaktan çok, daha geniş bir bölgesel bulmacanın eksik parçası olarak ele alınmıştır.

2008 yılında havadan ve yerin altından bakış

2008 çalışmaları, kazıdan önceki hazırlık aşamasıydı. JIAA'ya göre bu yıl topografik, manyetik ve yüzey toplama araştırmaları yapıldı. Alan ayrıca balon kullanılarak havadan fotoğraflandı. Manyetik araştırma, kayalık tepenin üstündeki alanı iri temel taşlarına sahip bir yapının kapladığını gösterdi. Topografik ölçümde ise yerleşimin nehre bakan yüzünde, yüksekliği iki metreyi aşan bir taş sırası bulundu.

Tepeden toplanan seramikler arasında Demir Çağı'nın son yarısına ait gri renkli kaplara benzeyen parçalar ile çok sayıda Hitit İmparatorluk Çağı parçası vardı. JIAA, Hitit dönemine ait büyük yapının üzerinde ince bir Demir Çağı yerleşim izi bulunduğunu düşünür. Lidya'nın başkenti Sardis'e özgü kuş bezemeli bir çanak parçası bu Demir Çağı tarihini destekler. Kayalığı çevreleyen kentin ise tek dönemli bir Hitit İmparatorluk Çağı şehri olduğu ve yaklaşık 500 metre çapında bulunduğu düşünülmüştür.

2009 kazısı ve üç tabaka

Kültür Portalı'na göre 2009'da Büklükale olarak adlandırılan alanda kazı çalışmaları başladı. O yılın hedefleri dörttü: Kale denilen kayalığın tepesinde stratigrafiyi öğrenmek, manyetik araştırmayla aşağı şehrin sınırlarını belirlemek, bir önceki yıl eksik kalan topografik haritanın batı kısmını tamamlamak ve kazı alanını çatıyla kapatmak. Tepenin en yüksek noktasından kuzey sırtına doğru iki yeni açma açıldı. Amaç, yüzeyde görünen büyük taş sırasının hangi mimariyle ilişkili olduğunu anlamaktı.

Kazının sonunda üç kültür tabakası tanımlandı. En üstte Osmanlı Dönemi, ortada MÖ 1. binyıla ait Demir Çağı, en altta ise MÖ 2. binyılın ikinci yarısına tarihlenen Hitit İmparatorluk Çağı yer alır. Portal sonuç bölümünde en alttaki katı Geç Tunç Çağı olarak da adlandırır. Önceki ön çalışmalara dayanan Hitit şehri tahmini bu kazıyla doğrulanmış oldu.

Alttaki tabakada yangın geçirmiş mimari kalıntılar ortaya çıktı. Kaynak, bu mimarinin ne işe yaradığının o aşamada anlaşılamadığını açıkça yazar. Tepeyi çeviren ve yüksekliği yaklaşık 7 metreyi aşan taş duvarın ise kale savunması için yapılmış olabileceği düşünülür. Bu temkinli dil önemlidir. Arkeoloji bazen yanıt vermekten çok, soruyu doğru sormayı öğretir.

Kurtarma kazısı ve alanın statüsü

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü alanı Karakeçili ilçesi altında Büklükale Ören Yeri ve Kurtarma Kazısı Alanı olarak listeler. Kültür Portalı'ndaki kayıt, 31 Ekim 2010'da başlayan kurtarma kazısından söz eder. Bu çalışma Dr. Kimiyoshi Matsumura başkanlığında yürütülmüştür. Kayıt, çalışmanın Bakanlık temsilcisi arkeologların gözetiminde 2011 ve 2012'de sürdüğünü, 2013'te de devam edeceğini belirtir. Alanın tescil kararı 27 Mart 1990 tarihlidir.

Kültür Portalı kaydının 2013 başında güncellendiğini hatırlamak gerekir. Kazının bugünkü durumu için en doğru adres Kırıkkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'dür. Kaynaklar alanın çevresinde de başka izlerden söz eder. Portalın genel tanımında Köprüköy yakınında Hitit dönemine ait sur duvarları, Frig çağına ait yapı kalıntıları, Roma dönemine ait bir mezar ve antik yol anılır.

Bugün nasıl görülür

Büklükale bir müze değil, çalışan ya da çalışmış bir kazı alanıdır. Ziyaret koşulları resmi kaynakta yazmaz. Bu nedenle gitmeden önce kazı dönemi ve erişim için Kırıkkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne danışmanızı öneririm. Alana her zaman girilebileceğini varsaymak doğru olmaz.

Kazı alanları genellikle kayalığa ve çevre yamaçlara uzaktan bakmayı gerektirir. Nehre bakan taraftaki taş sırasını ve kayalığın yamaçlarını anlamak için topografyayı okumak yeterli olabilir. Yakınında Çeşnigir Köprüsü de bulunur. Aynı geçidin farklı çağlardaki hikayesini birlikte düşünmek için Büklükale ile köprüyü aynı günde ele almak anlamlıdır. Bu yüzden Kızılırmak Geçidinden Keskin'e Bir Gün rotamızın ilk durağı Büklükale'dir.

Pratik notlar

Gitmeden önce müdürlükten kazı takvimini ve erişim bilgisini sorun. Alan açık bir arazi olduğundan rahat yürüyüş ayakkabısı, şapka ve su yanınıza alın. Kazı çatıları, açmalar ve kalıntılar korunması gereken hassas alanlardır. Çizili sınırların ötesine geçmeyin, taş ve seramik parçalarına dokunmayın, hiçbir şeyi yerinden almayın. Fotoğraf için ışık en çok sabah ve öğleden sonra kayalığı yumuşak gösterir. Ancak güneşin yönü ve nehrin konumu mevsime göre değişir.

Büklükale'nin hikayesi bugün de tamamlanmış değildir. Üç tabaka, bir sur duvarı, yangın izleri ve işlevi henüz açıklanamayan mimari, kazının henüz cevap aradığını gösterir. Bu yüzden orayı bitmiş bir yapı gibi değil, devam eden bir okuma olarak düşünmek en doğrusudur.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz