Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç

Bilecik Coğrafyası, Dört Bölgenin Kesiştiği İl

Haritaya ilk bakışta Bilecik küçük bir il gibi görünür, ama coğrafyası dışarıdan sanıldığından çok daha çeşitlidir.

Radar TürkiyeRadar Türkiye6 Kasım 2026
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Bilecik Coğrafyası, Dört Bölgenin Kesiştiği İl

Haritaya ilk bakışta Bilecik küçük bir il gibi görünür, ama coğrafyası dışarıdan sanıldığından çok daha çeşitlidir. Resmi kaynaklara göre il, Marmara Bölgesi'nin güneydoğusunda yer alır ve Marmara, Karadeniz, İç Anadolu ve Ege bölgelerinin kesim noktaları üzerindedir. Bu yazı, o kesişimin yeryüzünde ne anlama geldiğini anlatıyor. Dağların, vadilerin, ırmakların ve ormanların nasıl dizildiğine, iklimin ilçeden ilçeye neden değiştiğine bakacağız. Rakamların bir kısmı kaynaklar arasında farklılık gösteriyor. Bu farkları saklamadan, hangi sayının hangi kaynakta yazdığını belirterek aktaracağım.

Haritada Bilecik

Bilecik Valiliği'nin coğrafi yapı sayfasına göre il, 39 ve 40 derece 31 dakika kuzey enlemleri ile 29 derece 43 dakika ve 30 derece 41 dakika doğu boylamları arasında bulunur. Komşuları doğuda Bolu ve Eskişehir, güneyde Kütahya, batıda Bursa, kuzeyde Sakarya'dır. Bu komşuluk listesi bile ilin bir geçiş bölgesi olduğunu gösterir. Kültür Portalı'ndaki tarihçe bölümü de aynı geçiş fikrinin eski çağlara uzandığını anlatır. Oraya göre Bilecik, hem maden ticareti hem de Trakya ile Anadolu arasında bir geçiş noktası olması nedeniyle hızlı gelişen bir yerleşim merkezi olmuş. Aynı sayfa kentin İstanbul-Bağdat demiryolu kenarında kurulduğunu ve Bursa ile İznik'ten Eskişehir'e giden yolda önemli bir konaklama yeri sayıldığını da yazar. Yani coğrafya, buradan geçen yolların ve yerleşimlerin kaderini de belirlemiştir.

Yüzölçümü rakamları neden farklı

İlin büyüklüğünü anlatmak için kaynak aradığınızda üç farklı sayıyla karşılaşırsınız. Valilik sayfası il yüzölçümünü 4307 kilometrekare, Merkez ilçeyi 841 kilometrekare olarak verir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın il müdürlüğü sayfasında aynı metin 4321 ve 844 kilometrekare rakamlarıyla yer alır. Bu farkın nedeni büyük olasılıkla ölçüm yöntemi ve yılıdır, ama bunu kaynaklar açıklamıyor, ben de tahmin yürütmüyorum. Güvenle söylenebilecek şey şudur ki Bilecik, alan sıralamasında 65. sırada yer alan, Türkiye'nin küçük illerinden biridir. Bu yazıda yaklaşık 4.300 kilometrekare ifadesini kullanmak yeterli olacaktır.

Tepelik arazi ve derin vadiler

Valilik sayfası ilin topraklarını tepelik alanlar ile dik ve derin vadilerle yarılmış aşınım düzlükleri olarak tarif eder. Kuzey Anadolu kenar dağlarının ikinci sırası olan Köroğlu Dağları ilin topraklarında başlar. Bu yüzden arazi batıdan doğuya doğru bir anda yükselir, güneye indikçe yükselti dalgalı bir görünüm alır. Bozüyük Ovası ve Sakarya ırmağı, ili kuzey-güney yönünde iki bölüme ayırır. Dağlar ırmağın iki yakasında da devam eder. Kaynağa göre il topraklarının yaklaşık yüzde 59,9'u aşınım düzlüğü, yaklaşık yüzde 32'si dağlıktır. Ovalar yüzde 7'lik bir paya sahiptir, yayla sayılabilecek düzlükler ise yalnızca yüzde 0,5 kadardır. Rakamlar bir arada okunduğunda ortaya geniş yaylalardan çok, V biçimli vadilerle parçalanmış engebeli bir manzara çıkar.

Dağlar ve ovalar

İlin en yüksek noktası, Bozüyük ilçesinin batı ve güneybatısındaki yükseltiler üzerinde yer alan Kala Dağı'dır ve yüksekliği 1906 metre olarak verilir. Onu 1790 metre ile Yirce Dağı, 1300 metre ile Metristepe, 1284 metre ile Göldağı izler. Kızılcaviran 1250, Osmaniye 1210, Ahi Dağı 1100 metre olarak sıralanır. Bu yükseltilerin çoğu sivri zirvelerden çok tepe görünümündedir. İl ortalaması olarak deniz seviyesinden yükseklik 500 metre civarındadır. Güneydoğuya, Karasu vadisine doğru gidildikçe yükselti azalır. Kaynak, vadide kurulu İstasyon Mahallesi'nin yüksekliğinin 200 metreye kadar indiğini belirtir. Ovalar ise genellikle Sakarya boyunca uzanan dar düzlüklerdir. Bozüyük, Gölpazarı, Osmaneli ve Pazaryeri ovaları başlıca düzlük alanlar olarak sayılır.

Sakarya ve Karasu vadileri

Sakarya, Bilecik'in başlıca akarsuyudur. Valilik sayfasına göre ırmak İnhisar ilçesi yakınlarında Bilecik topraklarına girer, kuzey-güney yönünde akarak ili doğu ve batı olarak ikiye böler. Vezirhan'ın kuzeyinde Karasu Deresi'ni, Osmaneli yakınlarında Göksu Çayı'nı alarak kuzeye yönelir. Ana hatları hızla özetlemek gerekirse ırmağın toplam uzunluğu 824 kilometredir ve yaklaşık onda biri, yani 80 kilometresi Bilecik sınırları içinde akar. Ortalama debisi saniyede 100 metreküp, ortalama derinliği 1,5 metre, en fazla derinliği yaklaşık 5 metredir. Karasu ise Bozüyük'ten doğar ve Bilecik Merkez ilçe sınırlarına Karasu Boğazı'ndan girer. Bu noktadan 500 metre sonra Vezirhan'da Sakarya'ya kavuşur. Debisi düzensizdir, saniyede 0,9 ile 72,6 metreküp arasında değişir. Göynük Çayı, Göksu, Sarısu ve Hamsu dereleri de diğer küçük akarsular arasında anılır. Göksu, Göynük ve Karasu vadileri, Sakarya vadisinin ardından ilin önemli vadileri olarak listelenir.

Ormanlar ve bitki örtüsü

İl müdürlüğü sayfasına göre yüzölçümünün yüzde 47'si ormanlıktır ve bu oran Bilecik'i orman zenginliği bakımından Türkiye'nin şanslı yörelerinden biri yapar. Kaynak, bu zenginliğin av hayvanları bakımından da ilin lehine olduğunu not eder. Bitki örtüsü yükseltiye göre katmanlıdır. Bin metreye kadar olan kesimde meşe, otsu bitkiler ve makiler görülür. Bin ile 1500 metre arasında karaçam, kayın, kızılçam ve kestane gibi yüksek boylu ağaçlar sıralanır. 1500 metrenin üstünde ise köknar cinsi ağaçlar vardır. Bu dizilim, bir yürüyüşte ya da araç yolculuğunda yükseldikçe ağaç türünün değiştiğini gözlemlemenizi sağlar. Hangi ilçeye gidiyorsanız gitmeden önce o ilçenin rakımına bakmak, bitki örtüsü hakkında iyi bir ön fikir verir.

Üç ayrı iklim tipi

Bilecik'in bir geçiş bölgesinde bulunması, su kaynakları ve değişken yüzey şekilleri sayesinde ilde üç farklı iklim tipi görülür. Merkez, Gölpazarı, Osmaneli ve Söğüt ilçelerinde Marmara Bölgesi iklimi geçerlidir. Bozüyük, Pazaryeri ve Yenipazar'da İç Anadolu iklimi hakimdir. Ayrıca Gölpazarı, Osmaneli ve Söğüt'ün Sakarya kıyı şeridinde mikro klima bölgeleri bulunur. Yıllık yağış toplamı metrekareye yaklaşık 450 kilogram dolayındadır, yani yaklaşık 450 milimetre yağış demektir. Yağış en çok ocak ve mayıs aylarında düşer. İl müdürlüğü sayfası yılda 92 açık, 96 kapalı ve 177 bulutlu gün olduğunu bildirir. Bu rakamlar il merkezini kapsar ve kaynak, ilçelerde değerlerin farklılaştığını açıkça söyler.

Sıcaklık, kar ve rüzgar değerleri

Yıllık sıcaklık ortalaması 12,3 derecedir. En soğuk ay 2,5 derece ile ocak, en sıcak ay 21,7 derece ile temmuzdur. Yılda ortalama 25 gün karlı, 55 gün donlu, 14 gün sisli, 25 gün kırağılıdır. Yıllık ortalama nispi nem yüzde 66'dır. İl düzeyinde kaydedilen en yüksek sıcaklık 1945 ağustosunda 40,6 derece, en düşük sıcaklık ise 1950 ocağında eksi 16 derecedir. Rüzgar bakımından batı ve kuzeybatı yönleri etkindir. Ortalama rüzgar hızı saniyede 3,4 metredir ve yılda 135 gün kuvvetli rüzgar, 17 gün fırtına görülür. Bu veriler bir bakışta ilin bütün yıl boyunca gezilebilir olduğunu, ama kış aylarında kar ve don ihtimalinin hesaba katılması gerektiğini gösterir.

Bu coğrafya gezgine ne söylüyor

Coğrafyayı bilmek rota kurmayı kolaylaştırır. Marmara iklimi hakim olan batı ve merkez kesimde bahar ve sonbahar yürüyüşleri için uygun bir ortam beklenebilir. İç Anadolu iklimi hakim olan doğu ve güneydoğu ilçelerinde ise sıcaklık farkını hesaba katmak gerekir. Dar ve derin vadilerde hava durumu ana yoldan farklı olabilir. Bu yüzden yola çıkmadan güncel hava tahminini kontrol etmek, bir vadiye ya da ormana gidecekseniz yetkili kurumun duyurularına bakmak akıllıca olur. Yükseltileri gezmeyi düşünüyorsanız, ilin orman örtüsünün yüzde 47'yi bulduğunu ve av hayvanlarının yaşadığını hatırlayıp doğaya saygılı davranmak gerekir. İlin tarihi ve kültürel mekanları ise Keşfet'teki diğer içeriklerde ayrıca anlatılıyor. Bu yazı yalnızca onların üzerinde durduğu sahnenin nasıl kurulduğunu özetledi.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz