Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç

Antalya Kıyısında Deniz Kaplumbağaları, Geceyi Onlara Bırakmak

Antalya'da yaz gecelerinin bir kısmı insanlara değil kaplumbağalara aittir.

Radar TürkiyeRadar Türkiye30 Eylül 202626
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Antalya Kıyısında Deniz Kaplumbağaları, Geceyi Onlara Bırakmak

Antalya'da yaz gecelerinin bir kısmı insanlara değil kaplumbağalara aittir. Gündüz şemsiyelerin açıldığı aynı kumsallarda, karanlık çökünce dişi deniz kaplumbağaları sudan çıkar, kumu kazar ve yumurtalarını bırakıp denize döner. İki ay kadar sonra da aynı kumdan küçük yavrular çıkar ve denize doğru koşar. Bu döngünün sürmesi büyük ölçüde kumsalı gündüz kullananların gece nasıl davrandığına bağlıdır.

Bu yazıda Antalya kıyısında yuva yapan iki türü, yuvalama kumsallarını, yuvadan denize uzanan yaz takvimini, ışığın neden bu kadar önemli olduğunu, kumsalda uyulması gereken kuralları ve koruma çalışmalarını bulacaksınız. Amaç, tatilinizi bir yuvalama kumsalında geçiriyorsanız bu komşularınızı rahatsız etmeden yaşamanızı kolaylaştırmak.

İki Tür, İki Farklı Hayat

Türkiye kumsallarında iki deniz kaplumbağası türü yuva yapar: iribaş deniz kaplumbağası olarak da bilinen Caretta caretta ve yeşil deniz kaplumbağası Chelonia mydas. 2009'dan beri Muğla'daki Dalyan kumsalında çalışan Deniz Kaplumbağaları Araştırma, Kurtarma ve Rehabilitasyon Merkezi DEKAMER'e göre Akdeniz'de yuva yapan Caretta caretta'ların neredeyse yarısı, yeşil kaplumbağaların ise neredeyse yüzde 80'i Türkiye kumsallarına gelir. Bu oranlar Türkiye kıyılarını iki tür için de Akdeniz'in en önemli yuvalama alanlarından biri yapar.

Antalya kumsallarının asıl sahibi Caretta caretta'dır. Türkçe Vikipedi, türün kabuk boyunun bir metreye kadar ulaşabildiğini, balık, kabuklular ve özellikle denizanası gibi deniz canlılarıyla beslendiğini yazar. İngilizce Vikipedi'ye göre dişiler 17 ile 33 yaşları arasında ilk kez yumurtlar ve yumurtlamak için doğdukları kumsala ya da onun yakınına döner. Bir sezonda 12 ile 17 gün arayla ortalama 3,9 kez yuva yapar, ardından iki üç yıl boyunca yumurtlamazlar.

Yeşil kaplumbağa adını, yosunca zengin beslenen yetişkinlerin yağ dokusunun aldığı yeşil renkten alır. Türkçe Vikipedi'ye göre kabuk boyu 140 santimetreye, ağırlığı 200 kilograma kadar çıkabilir; yetişkinler bitkisel, yavrular hayvansal besinlerle beslenir. Bu türün Türkiye'deki asıl yuvalama kıyıları Mersin, Adana ve Hatay'dadır. Antalya'da ise yuvası seyrektir; DEKAMER'in kumsal tablosunda Patara, Belek ve Kızılot'ta bir sezonda yalnızca birkaç yeşil kaplumbağa yuvası yer alıyor.

Antalya'nın Yuvalama Kumsalları

Türkiye'de koruma altındaki 21 yuvalama kumsalının dokuzu Antalya'dadır. Doğa Koruma ve Milli Parklar 6. Bölge Müdürlüğü'nün 2024 sezonu açıklamasına göre bu kumsallar batıdan doğuya Patara, Kale, Kumluca, Çıralı, Tekirova, Belek, Kızılot, Demirtaş ve Gazipaşa'dır ve toplam uzunlukları 103,4 kilometredir. Aralarında en uzunu 29,3 kilometrelik Belek kumsalıdır. Belek, Türkiye'nin en büyük yuvalama alanıdır; kaynaklar onu Akdeniz'in de en büyük yuvalama alanları arasında sayar.

DEKAMER'in tablosu diğer kumsalların boyunu da verir: Patara 14, Kızılot 15,7, Kale 8,5, Demirtaş 7,8, Gazipaşa 7, Tekirova 3,7 ve Çıralı 3,2 kilometredir. Aynı tablo, her kumsalda bir sezonda görülen yuva sayısının yıldan yıla çok değiştiğini de gösteriyor. Belek'te Caretta caretta yuvaları bir sezonda 68 ile 819 arasında değişmiş; Kızılot'ta 270'e, Demirtaş, Patara ve Kale'de yüzün üzerine çıkan sezonlar kaydedilmiş.

Son yıllardaki rakamlar umut verici. Bölge Müdürlüğü'nün verilerine göre Antalya'daki dokuz kumsalda 2023'te 6.449 yuvadan 297.334 yavru, 2024'te ise 10.896 yuvadan 458.714 yavru denize ulaştı. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın açıkladığı Türkiye geneli rakamlara göre 2022'de toplam 665.696 yavru denize kavuştu; bunların 335.216'sı Caretta caretta, 330.480'i yeşil kaplumbağaydı.

Yuvadan Denize, Bir Yaz Takvimi

Yuvalama mayısta başlar. Belek'te 1994'ten beri koruma projesi yürüten Ekolojik Araştırmalar Derneği'nin başkanı Dr. Ali Fuat Canbolat'ın aktardığına göre yetişkinlerin yuvalaması temmuz sonuna kadar sürer, yavru çıkışları temmuz sonunda başlayıp eylül sonuna kadar devam eder. Tarım ve Orman Bakanlığı da yuvalama dönemini 15 Mayıs ile 15 Eylül arası olarak tanımlar. Kısacası Antalya'da yaz tatilinin tamamı, kumsalın altında bir yuvanın beklediği aylara denk gelir.

Dişi kaplumbağa geceleri kumsala çıkar. Türkçe Vikipedi'ye göre Caretta caretta bir yuvaya yaklaşık 100 yumurta bırakır ve yumurtalar iki ay kadar kumda kalır. Canbolat kuluçkanın hava sıcaklığına bağlı olarak 45 ile 60 gün sürdüğünü söyler; Demre'deki Sülüklü kumsalında yapılan bir yüksek lisans çalışması bu süreyi 48 ile 56 gün arasında ölçmüştür.

Yavruların cinsiyetini kumun sıcaklığı belirler. İngilizce Vikipedi'ye göre 28 derecede kuluçkaya yatan yumurtalardan erkek, 32 derecede kuluçkaya yatanlardan dişi yavrular çıkar; iki cinsiyetin eşit dağıldığı eşik 30 derece civarındadır. Sülüklü'deki çalışmada yuvalardaki sıcaklık cinsiyetin belirlendiği dönemde 31,2 ile 32,7 derece arasında ölçülmüş ve yavruların yüzde 89,3'ünün dişi olduğu hesaplanmıştır.

Yuvaların kıyıya uzaklığı da kumsalı nasıl kullanmamız gerektiğini anlatır. Demre'deki Kale kumsalında 2020 sezonunda yapılan izleme çalışmasında yuvalar denizden 11 ile 63 metre uzaklıktaydı; ortalama uzaklık yaklaşık 29,5 metreydi ve yuvalar en çok 25 ile 30 metre arasında yoğunlaşıyordu. Aynı çalışmada kumsala çıkan 368 kaplumbağanın yalnızca 114'ü yuva yapabilmişti. Yani şemsiyelerin ve şezlongların kurulduğu bant, yuvaların bulunduğu bantla büyük ölçüde örtüşür.

Işık Neden Bu Kadar Önemli

Yavrular yuvadan genellikle gece çıkar ve denizi, ayın ve yıldızların suya yansımasıyla oluşan daha parlak ufka yönelerek bulur. İngilizce Vikipedi, yapay ışığın bu yön duygusunu şaşırttığını anlatır: kıyıdaki daha parlak ışıklara aldanan yavrular denizden uzaklaşıp karaya doğru ilerler, susuz kalır ya da avcılara yem olur. Bu yüzden kumsalı aydınlatan bir bina ışığı, bir yol lambası, hatta bir el feneri ya da telefon ışığı yavruların yönünü şaşırtabilir.

Sülüklü'deki çalışma, yuvadan denize uzanan kısa yolun bile ne kadar zorlu olduğunu gösterir. Yumurtadan çıkan yavruların yüzde 77,79'u denize ulaşabilmiş, yüzde 19,5'i ise deniz yolunda ölmüştü. Canbolat, Belek'te kumsalın arkasındaki sazlıkların yakılmasının da aynı sorunu doğurduğunu anlatır: bu bitki örtüsü, geride kalan ışık kaynaklarını kumsaldan perdeleyen doğal bir perdedir. Kumsala giren ağır araçların kumu sertleştirerek yavruların yuvadan çıkmasını zorlaştırdığını ve kumsala bırakılan çöplerin, kırık şişelerin de ayrı bir tehlike oluşturduğunu söyler.

Kumsalda Uyulacak Kurallar

Yuvalama kumsallarında mayıs başından eylül sonuna kadar akşam 20.00 ile sabah 08.00 arasında kumsala girmek yasaktır. Bu kumsallarda araçla girmek, çadır kurmak, kamp yapmak, ateş ya da mangal yakmak da tamamen yasaktır. Kurallara uymayanlara yüksek idari para cezası uygulanır; güncel tutarı Tarım ve Orman Bakanlığı'nın duyurularından kontrol edebilirsiniz.

DEKAMER, kumsalı kullananlar için şu kuralları sıralar.

  • Geceleri kumsalda ışık kullanmayın, kumsaldan görünen ışıkları perdeleyin.
  • Kumsalda ateş yakmayın.
  • Yumurtlama alanına şemsiye dikmeyin, şezlong koymayın.
  • Yumurtlama bandında geceleri eşya bırakmayın.
  • Evcil hayvanları yuvalama kumsallarından uzak tutun.
  • Kumsaldan kum almayın, kumu kazmayın.
  • Kumsala motorlu araçla girmeyin.
  • Kumsala ve denize çöp bırakmayın.
  • Sürat teknelerini kıyıdan en az bir mil açıkta kullanın.
  • Ağa, misinaya ya da olta iğnesine takılmış bir kaplumbağa görürseniz yardım edin.

Doğa Koruma ve Milli Parklar 6. Bölge Müdürlüğü de yetişkin kaplumbağaların rahatsız edilmemesi, yavrulara hiçbir şekilde dokunulmaması, kumsalda gece ateş yakılmaması ve gürültü yapılmaması gerektiğini vurgular. Tarım ve Orman Bakanlığı ayrıca kaplumbağaların elle beslenmesinin ve bu amaçla tur düzenlenmesinin önüne geçilmesini istemiştir.

Kumsalda bir yuva işareti görürseniz ona yaklaşmayın, üstüne ya da yanına eşya koymayın. Karanlıkta kumda ilerleyen bir yavruyla karşılaşırsanız onu elinize alıp denize taşımak cazip gelebilir, ama yapılacak doğru iş dokunmadan uzaklaşmak, ışığınızı kapatmak ve bölgede görevli ekiplere ya da gönüllülere haber vermektir.

Koruma Çalışmaları

Yuvalama alanları 2009/10 sayılı Deniz Kaplumbağalarının Korunması Genelgesi ile korunur. Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Türkiye'de deniz kaplumbağaları için belirlenen 20 önemli alandan 14'ünün korunmasından sorumludur. Bölge müdürlüğü ekipleri yuvalama döneminde kumsallarda denetim ve bilgilendirme yapar; örneğin 2020'de Belek'teki belediyeler ve oteller, yuvalara zarar verebilecek faaliyetlerden kaçınmaları için bilgilendirildi.

Sahada çalışmaların önemli bir bölümünü üniversiteler, dernekler ve gönüllüler yürütür. Belek'teki izleme ve koruma projesi 1994'ten beri sürüyor; Canbolat bu kumsaldan 32 yılda denize ulaşan yavru sayısının 1,5 milyonu aştığını söylüyor. Bakanlık, kaplumbağaların denizdeki yolculuklarını izlemek için 2010'dan bu yana toplam 51 kaplumbağaya uydu vericisi taktığını açıklamıştır. Yaralı kaplumbağalar ise DEKAMER gibi merkezlerde tedavi edilip doğaya geri bırakılır.

Kaplumbağaları Görmek İsteyenlere

Kaplumbağaları rahatsız etmeden tanımanın en iyi yolu, kumsalı gündüz kullanmak ve geceyi onlara bırakmaktır. Gündüz yüzerken ya da şnorkelle dalarken bir kaplumbağayla karşılaşırsanız mesafenizi koruyun, peşinden gitmeyin ve onu beslemeye çalışmayın. Tekne gezisine çıkıyorsanız kaplumbağaları beslemeyi vaat eden turlardan uzak durun.

Kumsaldan ayrılırken şemsiyenizi ve şezlongunuzu toplayın, eşyanızı geceye bırakmayın, çöpünüzü yanınızda götürün. Konakladığınız yer kumsala bakıyorsa balkon ve oda ışıklarını gece kapalı tutmak ya da perdeleri çekmek de küçük ama gerçek bir katkıdır. Yavru çıkışı eylül sonuna kadar sürdüğü için, sezon sonunda boş görünen bir kumsalın altında hala açılmayı bekleyen yuvalar olabileceğini unutmayın.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz