Ana içeriğe atla
Radar Türkiye
Etkinlikleri uygulamada keşfet
Aç

Afrodisias, Mermerin Işığında Bir Heykeltıraşlar Kenti

Vadideki Plato ve Mermer Ocakları Afrodisias, Aydın'ın Karacasu ilçesinde, Geyre Mahallesi sınırları içinde yer alır.

Radar TürkiyeRadar Türkiye6 Kasım 20265
Henüz puan yok

Beğenmek ve puan vermek için giriş yap

Afrodisias, Mermerin Işığında Bir Heykeltıraşlar Kenti

Vadideki Plato ve Mermer Ocakları

Afrodisias, Aydın'ın Karacasu ilçesinde, Geyre Mahallesi sınırları içinde yer alır. Kent, Büyük Menderes'in bir kolu olan Dandalaz, yani antik adıyla Morsynus Çayı'nın oluşturduğu verimli vadide, denizden yaklaşık 600 metre yükseklikteki bir platoya kurulmuştur. Menderes havzası bu yazıda yalnızca fon işlevi görür; asıl konu, vadinin iç kesiminde taşla kimlik kurmuş bir kenttir. Kentin antik dönemdeki en büyük zenginlik kaynağı, kuzeyde Babadağ eteklerinde yer alan mermer ocaklarıydı. Afrodisias 2017 yılında, yaklaşık 2-3 kilometre kuzeydoğusundaki antik mermer ocaklarıyla birlikte UNESCO Dünya Miras Listesi'ne alındı. Yani liste kaydı tek bir yerleşimi değil, kenti ve ona malzeme veren ocakları birlikte tanımlıyor. Bu ikili yapı ziyaretçiye de bir bakış açısı sunar: hammaddenin çıktığı yamaç ile işlendiği kent birbirine çok yakındır. Yürürken gördüğünüz sütunların, kabartmaların ve heykellerin neden bu kadar bol ve bu kadar özenli olduğunu anlamak için önce bu coğrafyayı akılda tutmak yeterlidir.

Küçük Köyden Özerk Kente

Bakanlığın müze sayfasına göre Afrodisias'ın yerleşim tarihi, tarih öncesinde MÖ 5. bin yıl civarına kadar geri gider. MÖ 6. yüzyılda kent küçük bir köy görünümündeydi. Kültür Portalı, MÖ 2. yüzyılda Menderes Vadisi'ndeki yoğun şehirleşme döneminde yerleşimin kent devleti statüsü kazandığını yazar; müze sayfası da bu çağda kentin ızgara planlı olarak yeniden düzenlendiğini belirtir. Izgara plan, bugün ören yerinde caddelerin ve meydanların birbirine dik düzenini okumanızı kolaylaştırır. MÖ 1. yüzyılda kent Roma ile yakın ilişkiler kurdu. Daha sonra Augustus unvanını alacak olan Octavian'ın kenti koruması altına aldığı, Roma Senatosu'nun da MÖ 39 yılında vergi muafiyeti ve özerklik gibi ayrıcalıklar tanıdığı kaynaklarda yer alır. KVMGM sayfası, bugün ayakta duran anıtların bu korumadan sonraki yaklaşık 250 yıl içinde yapıldığını söyler. MS 3. yüzyılın sonlarında Afrodisias, Roma İmparatorluğu'nun Karya Eyaleti'nin önemli kentlerinden biri oldu. Kent 6. yüzyıldan itibaren önemini yitirmeye başladı ve 12. yüzyılda tamamen terk edildi.

Heykeltıraşlık Okulu

Afrodisias'ı Anadolu'daki pek çok antik kentten ayıran şey, mermerle kurduğu sanat bağıdır. Kültür Portalı'na göre MS 1. ile 5. yüzyıllar arasında kentin heykeltıraşları bütün Akdeniz dünyasında ün kazandı ve Roma başta olmak üzere imparatorluğun dört bir yanında imzalarını taşıyan eserler bıraktı. Mermer ocaklarının kente eşine az rastlanır ölçüde yakın olması, bu üretimin başlıca nedenlerinden biri sayılıyor. KVMGM sayfası, heykeltıraşlık okulunun MÖ 1. yüzyılda Geç Helenistik dönemde çalışmaya başladığını ve MS 5. yüzyıla, Erken Doğu Roma dönemine kadar sürdüğünü anlatır. Aynı sayfadaki bilgiye göre Aphrodisiaslı yontucuların kopya değil özgün yapıtlar ürettiği, yontuculuktaki Manierist tarzın da bu kente özgü olduğu araştırmalarla anlaşıldı. Ören yerinde dolaşırken sütun başlıklarına, friz parçalarına ve lahit yüzeylerine biraz daha yakından bakın. Taşın nasıl işlendiğini, yüzeydeki girinti ve çıkıntıların ışıkla nasıl oynadığını en iyi bu ayrıntılarda görürsünüz.

Stadyum ve Tiyatro

Bakanlığın müze sayfası, yaklaşık 270 metre uzunluğundaki stadyumun çevresinde 30 bin kişilik oturma alanı bulunduğunu yazar. KVMGM sayfası stadyumun kentin kuzey ucunda yer aldığını belirtir. Bu ölçüler, yarış ve gösteri için kurulmuş uzun, dar bir arenanın bugün bile ne kadar geniş bir alana yayıldığını gösterir. Oturma basamaklarının üst sıralarına çıkıp pisti baştan sona izlemek, kent planını anlamanın en kolay yollarından biridir. Fotoğraf için en uygun ışık sabahın erken saatleri ile ikindiden sonrasıdır; düşük açıyla gelen güneş, mermerin yüzeyini ve basamak sıralarını belirginleştirir. Müze sayfasına göre yedi bin kişilik beyaz mermer tiyatro da görülmeye değerdir. Tiyatro ile tapınak arasında, etrafı sütunlarla çevrili iki meydan planlanmıştır; bu meydanlar kent yaşamının ağırlığını ve yapıların birbirine bağlanışını gösterir. Stadyum ile tiyatro arasındaki mesafeyi yürüyerek almak, ören yerinin ölçeğini kavramanın en iyi yoludur. Yolda bol bol durun, çünkü gölge az ve zemin düzensizdir.

Tetrapylon ve Kent Planı

Ören yerinin anıtsal giriş yapıları arasında, müze sayfasında geçen ifadeyle anıtsal bir tapınak kapısı öne çıkar. Bu yapı, dört ayaklı bir kapı biçimi olan tetrapylon olarak bilinir. Yaklaşık dört köşeli planı, geçişi ve bakışı yönlendiren bir kent mimarisi örneğidir. Kapının çevresinde durup sütunların ve üzerlerindeki bezemenin oranlarını inceleyin; mermer işçiliğinin kent planıyla nasıl bütünleştiğini burada görürsünüz. Kentin kuzey-güney yönündeki ana ekseni, ızgara planın izlerini en rahat okuyabileceğiniz çizgidir. Bu eksen boyunca yürürken bir yandan ayakta kalan sütun dizilerine, bir yandan zemindeki taş döşemelere bakın. Kentin merkezindeki kutsal alanın kent kimliğindeki yeri Kültür Portalı'nda da anılır; biz burada yalnızca yapıların plandaki konumuna odaklanıyoruz. Yürüyüşü kuzeyden güneye ya da güneyden kuzeye tek bir hat boyunca planlamak, yorgunluğu azaltır ve yapıların sırasını netleştirir. Yol boyunca ara ara durup planı zihninizde canlandırmanız, çoğunlukla taş yığını gibi görünen alanı bir kent olarak okumanızı sağlar.

Kenan Erim ve Kazıların Hikayesi

KVMGM sayfasına göre Afrodisias, 18. yüzyılın sonlarına kadar güneybatı Anadolu'daki diğer antik kentlere oranla ilgisiz kalmıştı. Batılı seyyahlar bölgeyi ziyaret etmeye başladıktan sonra, 1835'te gezgin Charles Texier ve Dilettanti Derneği üyeleri planlar çıkardı, kabartmaları çizdi, yazıtları kopyaladı. 1904'te Fransız mühendis Paul Gaudin birkaç noktada kazı yaptı; 1913'te André Boulanger, 1937'de ise G. Jacopi başkanlığındaki bir İtalyan heyeti çalışmaları sürdürdü. Savaş yılları çalışmaları yarıda bıraktı. Fotoğraf sanatçısı Ara Güler'in girişimi ve Prof. Dr. Kenan T. Erim'in etkisiyle 1960 başında New York Üniversitesi kazıları başlattı. Müze sayfası, Erim'in 1961-1990 yılları arasındaki kazılarıyla kentin gün ışığına çıktığını söyler. KVMGM sayfasına göre Erim 1990'da yaşamını yitirdikten sonra da kazı ve restorasyon çalışmaları New York Üniversitesi arkeologlarıyla sürüyor. Müze sayfası, kazı sırasında Geyre Köyü'nün boşaltıldığını, bugün orada kimsenin yaşamadığını ve ayakta kalan birkaç evin görülebildiğini de not eder. Yani bugün yürüdüğünüz alan, bir köyün taşınmasıyla açılmış bir ören yeridir.

Müzeyi Önce mi Sonra mı Gezmeli

Afrodisias Müzesi ören yeriyle iç içe, antik şehir girişinde yer alır. KVMGM sayfasına göre 1947'de buluntuları korumak için ören yerindeki eski Geyre Köyü'nde bir han müze deposu olarak kullanıldı, 1972'de bugünkü müze binasının yapımına başlandı ve müze 1979'da ziyarete açıldı. Müzenin en zengin koleksiyonu, Afrodisias Heykeltıraşlık Okulu'nun heykel ve kabartmaları ile çeşitli tipteki lahitlerden oluşur. Küçük eserler salonunda ise Akropol Tepe ve Pekmez Tepe höyüklerinde yapılan kazılardan çıkan tarih öncesi eserler yer alır. Bu çeşitlilik, kentin MÖ 5. bin yıla uzanan tarihini bir arada görmenizi sağlar. Benim önerim, müzeyi ören yerinden önce gezmenizdir. Önce heykellerin ve kabartmaların ayrıntısını yakından görürseniz, ören yerinde başlık ve friz parçalarını daha kolay tanırsınız. Müzenin sesli rehberlik hizmeti vardır. Ziyaretin ikinci yarısını, açık havada yürüyeceğiniz ören yerine ayırmak enerji dağılımı açısından da mantıklıdır.

Gitmeden Önce

Afrodisias, Aydın'ın Karacasu ilçesindeki Geyre Mahallesi'nde, Kenan Erim Caddesi üzerindedir. Bakanlığın müze sayfasına göre müze ve ören yeri her gün açıktır. Açılış ve kapanış saatleri, giriş koşulları ve bilet bilgileri değişebildiği için güncel bilgiyi muze.gov.tr sayfasından kontrol edin. Aydın merkezden Karacasu yönüne karayoluyla ulaşılır; ulaşım seçenekleri için Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne danışabilirsiniz. Alan açık ve gölgesizdir, bu yüzden sıcak aylarda sabah erken saatleri seçin. Zemin düzensiz mermer ve toprak olduğundan sağlam tabanlı, kaymayan bir ayakkabı giyin. Yanınıza su, şapka ve güneş koruyucu alın. Müze sayfası, civarda Karacasu'daki seramik atölyelerinin ve içinde yarasa kolonileri yaşayan Sırtlanini Mağarası'nın da görülebileceğini söyler. KVMGM sayfasına göre Karacasu merkezinde bir Etnografya Müzesi de vardır. Günü bu yerlerle tamamlamak, Afrodisias'ı hem çevresiyle hem kentin bugünkü yaşamıyla bütünler.

Kaynaklar

Yorumlar

0/1000

İlk yorumu sen yaz